Τα δικαιώματα δεν έχουν αξία αν δεν εφαρμόζονται - η κρίση στέγης στην ισπανία ως προειδοποίηση για την ευρώπη

Όταν η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, μια 87χρονη γυναίκα με αναπηρία, εκδιώχθηκε από το σπίτι της στη Μαδρίτη, όπου ζούσε επί 71 χρόνια, εκατοντάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν έξω από το κτίριο σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν την έξωσή της. Τελικά, απομακρύνθηκε με τη βία από το σπίτι της και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με φορείο.

Η έξωσή της πυροδότησε ένα κύμα διαμαρτυριών, το οποίο συνεχίζεται ακόμη, τη στιγμή που γράφεται το κείμενο, ενάντια στη στεγαστική κρίση που, για πολλούς, αποτελεί απόηχο της οικονομικής κατάρρευσης του 2008.

Μετά από μία εβδομάδα διαπραγματεύσεων και εκτεταμένων διαδηλώσεων, ο ιδιοκτήτης της Μαρικάρμεν – ένα ιδιωτικό επενδυτικό ταμείο που είχε αυξήσει το ενοίκιό της κατά 230% – συμφώνησε να της επιτρέψει να επιστρέψει στο σπίτι της, με νέα οκταετή μίσθωση και περιορισμένο ενοίκιο. Αναμένεται να επιστρέψει μετά την έξοδό της από το νοσοκομείο.

Η συμφωνία, εντούτοις, δεν πρόλαβε να γίνει πραγματικότητα. Η Μαρικάρμεν Αμπασκάλ πέθανε στις 7 Οκτωβρίου.

Ωστόσο, οι διαμαρτυρίες που ακολούθησαν την έξωσή της δεν αφορούν μόνο την ιστορία μιας γυναίκας. Αντανακλούν ένα βαθύτερο πρόβλημα, το οποίο εκτείνεται πέρα από τα σύνορα της Ισπανίας, όπως γράφει ο ερευνητής δημοσίου δικαίου Αντρέι Κουίντια Παστράνα σε άρθρο του στο The Conversation.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, αμέτρητοι άνθρωποι, όπως η Μαρικάρμεν, αντιμετωπίζουν παρόμοιες δυσκολίες στην προσπάθειά τους να βρουν και να διατηρήσουν μια στέγη πάνω από το κεφάλι τους.

Ωστόσο, η Ισπανία διαθέτει εξαιρετικά περιορισμένο απόθεμα κοινωνικών κατοικιών. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, οι κοινωνικές κατοικίες αντιπροσωπεύουν μεταξύ 1,5% και 3,3% του συνολικού αποθέματος κατοικιών, με σημαντικές διαφορές από περιοχή σε περιοχή.

Η Ισπανία κληρονόμησε από τη δικτατορία του Φράνκο ένα μοντέλο στεγαστικής πολιτικής που προσανατολιζόταν ιστορικά στην ιδιοκατοίκηση, μέσω ενός συνδυασμού επιδοτούμενων στεγαστικών δανείων, φορολογικών κινήτρων και συστηματικής ιδιωτικοποίησης των κατοικιών που είχαν χρηματοδοτηθεί με δημόσιους πόρους. Οι πολιτικές αυτές διευκόλυναν πολλά νοικοκυριά να αποκτήσουν ιδιόκτητη κατοικία κατά τις δεκαετίες που προηγήθηκαν της χρηματοπιστωτικής φούσκας, άφησαν όμως τη χώρα με έναν συγκριτικά μικρό τομέα κοινωνικής ενοικιαζόμενης κατοικίας.

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 έφερε αυτό το κενό στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Το κύμα εξώσεων που ακολούθησε ανέδειξε τα όρια ενός συστήματος που είχε κατευθύνει σημαντικό μέρος των δημόσιων επενδύσεων προς την ιδιωτική κατοικία, αφήνοντας ελάχιστες εναλλακτικές λύσεις κοινωνικής στέγασης για τα νοικοκυριά που έχαναν τα σπίτια τους.

Ο ακτιβισμός για το δικαίωμα στη στέγαση έθεσε το ζήτημα στην πολιτική ατζέντα, προωθώντας μεταρρυθμίσεις από το 2013 και μετά, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε κεντρικό επίπεδο.