Τα έσοδα από τους δασμούς ενισχύουν το προφίλ του τραμπ, ενώ η ευρώπη πληρώνει σιωπηλά το λογαριασμό

Για δεκαετίες, μία από τις βασικές αρχές της διεθνούς οικονομίας υποστήριζε ότι τα εμπορικά εμπόδια μειώνουν τη συνολική ευημερία. Από το 2025, όμως, οι ΗΠΑ υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ εφάρμοσε μερικές από τις πιο εκτεταμένες αυξήσεις δασμών των τελευταίων εκατό ετών, με την Ευρώπη να τηρεί, ουσιαστικά, μία υποχωρητική στάση, παρά τις απειλές για αντίποινα και, τελικά, να υπογράφει μία εμπορική συμφωνία που την λες και ταπεινωτική για την ΕΕ.

Ένα σημαντικό μέρος του αναμενόμενου οικονομικού κόστους αποδόθηκε στην αυξημένη αβεβαιότητα και στον κίνδυνο αντιποίνων από τους εμπορικούς εταίρους, όπως υποστήριξε, μεταξύ άλλων, ο Πολ Κρούγκμαν τον Απρίλιο του 2025. Ωστόσο, πολλοί σημαντικοί εμπορικοί εταίροι απέφυγαν να επιβάλουν δασμούς αντιποίνων ευρείας κλίμακας, γεγονός που μείωσε ορισμένες από τις αρνητικές επιπτώσεις που είχαν αρχικά προβλεφθεί.

Ταυτόχρονα, τα έσοδα από τους δασμούς συνέβαλαν στη χρηματοδότηση των σημαντικών μειώσεων του φόρου εταιρειών και του φόρου εισοδήματος που θεσπίστηκαν παράλληλα με τις δασμολογικές συμφωνίες το καλοκαίρι του 2025, μέτρα τα οποία, βάσει τις προβλέψεις του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κογκρέσου, αναμένεται να προσφέρουν σημαντική δημοσιονομική τόνωση – κάτι που είναι θετικό για τον Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Αυτό όμως εγείρει δύο ερωτήματα: πρώτον, πώς πρέπει να αξιολογούνται οι μακροοικονομικές επιπτώσεις των δασμών, όταν οι κύριοι εμπορικοί εταίροι δεν ανταποκρίνονται με ισοδύναμα αντίποινα μέτρα και τα έσοδα από τους δασμούς χρησιμοποιούνται για τη στήριξη εγχώριων φορολογικών μειώσεων; Δεύτερον, γιατί οι κύριοι εμπορικοί εταίροι των ΗΠΑ, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ιαπωνία, απέφυγαν να λάβουν αντίποινα ευρείας κλίμακας;

Το κλασικό επιχείρημα υπέρ του ελεύθερου εμπορίου είναι ότι επιτρέπει στις χώρες να εξειδικεύονται σύμφωνα με τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα, αυξάνοντας έτσι την παραγωγικότητα και το βιοτικό επίπεδο. Το ελεύθερο εμπόριο παραμένει το σημείο αναφοράς υπό τις συνήθεις παραδοχές, αλλά η διεθνής εμπορική θεωρία έχει από καιρό αναγνωρίσει σημαντικές εξαιρέσεις, όπως η προστασία των νεοσύστατων βιομηχανιών, οι εξωτερικές επιδράσεις της παραγωγής, η στρατηγική εμπορική πολιτική και ο βέλτιστος δασμός. Η πρωτοποριακή συμβολή του Χάρι Τζόνσον το 1953 έδειξε ότι μια αρκετά μεγάλη χώρα μπορεί να αυξήσει την εθνική της ευημερία επιβάλλοντας μονομερώς δασμούς.

Το αν το επιχείρημα του βέλτιστου δασμού μπορεί να εφαρμοστεί στους αμερικανικούς δασμούς του 2025 αποτελεί αντικείμενο τρέχουσας συζήτησης. Είναι όμως αδιαμφισβήτητο ότι οι δασμοί αντιποίνων που επιβάλλονται από τους εμπορικούς εταίρους μειώνουν σημαντικά, ή ακόμη και εξαλείφουν, τα οφέλη για την ευημερία που προκύπτουν από τους δασμούς αρχικά.

Εάν άλλες χώρες ανταποκριθούν με ισοδύναμους δασμούς, τυχόν οφέλη στις αγορές εισαγωγών θα αντισταθμιστούν από απώλειες στις αγορές εξαγωγών. Το αποτέλεσμα μοιάζει με το δίλημμα του φυλακισμένου, σημειώνει χαρακτηριστικά στο Social Europe ο Κρίστιαν Μπρούερ, ανώτερος οικονομολόγος στο Ινστιτούτο Μακροοικονομικής Πολιτικής του Ιδρύματος Hans Boeckler και επίτιμος καθηγητής δημόσιας οικονομίας στο Πολυτεχνείο του Κέμνιτς στην Γερμανία, και εξηγεί πως ενώ κάθε μεγάλη χώρα έχει κίνητρο να επιβάλει μονομερώς δασμούς, τα αμοιβαία αντίποινα οδηγούν όλα τα μέρη σε χειρότερη θέση από ό,τι στο πλαίσιο του ελεύθερου εμπορίου.ά τα οφέλη θα εξαφανιστούν μόλις οι κύριοι εμπορικοί εταίροι ανταποκριθούν με ισοδύναμα αντίμετρα.

Οι πρόσφατες εξελίξεις από το 2025 και μετά δείχνουν πως ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει σημαντικές αυξήσεις δασμών, αρκετοί σημαντικοί εμπορικοί εταίροι έχουν σε μεγάλο βαθμό αποφύγει να λάβουν αντίποινα σε επίπεδο δασμών. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ έχουν εφαρμόσει έναν βέλτιστο δασμό. Ενισχύει, ωστόσο, τα επιχειρήματα υπέρ των δασμών: εάν οι μεγάλοι εμπορικοί εταίροι δεν ανταποκρίνονται με ισοδύναμους δασμούς, μειώνουν το κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο βαθμό που τα έσοδα από τους δασμούς συμβάλλουν στη χρηματοδότηση αυτών των φορολογικών μειώσεων, το συνολικό πακέτο μέτρων μπορεί να ενισχύσει την ελκυστικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών ως τόπου παραγωγής, όπως ακριβώς συμβαίνει στην κλασική περίπτωση της δημοσιονομικής υποτίμησης.

Για εμπορικούς εταίρους όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτό σημαίνει ότι οι επιπτώσεις των αμερικανικών δασμών ενδέχεται να εκτείνονται πολύ πέρα από τον άμεσο αντίκτυπό τους στις εμπορικές ροές. Εάν τα έσοδα από τους δασμούς συμβάλλουν στη χρηματοδότηση χαμηλότερης φορολογίας των επιχειρήσεων, το πακέτο μέτρων ενδέχεται να εντείνει τον διεθνή φορολογικό ανταγωνισμό και τον ανταγωνισμό ως προς την επιλογή της έδρας σε βάρος της Ευρώπης. Το συνολικό πακέτο μέτρων ενδέχεται να ενισχύσει τα κίνητρα παραγωγής στις ΗΠΑ, ενώ θα αποδυναμώσει τη σχετική ανταγωνιστικότητα των Ευρωπαίων παραγωγών.