Η αόρατη πλευρά της στεγαστικής κρίσης: ηλικιωμένοι που δεν αντέχουν το κόστος κατοικίας

Όλο και περισσότεροι συνταξιούχοι και ηλικιωμένοι στην Ελλάδα βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση, δηλαδή δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για να έχουν κάπου να μείνουν.  Σχεδόν ο ένας στους τρεις κατοίκους της χώρας από 65 ετών και άνω έχει διαβεί το κατώφλι που θέτουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί για το υπερβολικό κόστος στέγασης και γονατίζει πλέον από τα βάρη. Το αντίστοιχο ποσοστό για τους 65+ στον μέσο όρο των χωρών  της ΕΕ είναι 8,5%.

Τα περισσότερα ρεπορτάζ για τη στεγαστική κρίση στην Ελλάδα εστιάζουν στους νέους, που ζουν στο σπίτι των γονιών τους και μετά τα 30, επειδή ο μισθός τους δεν φτάνει για να συντηρήσουν ένα διαμέρισμα με ενοίκιο· στα ζευγάρια που δυσκολεύονται να κάνουν οικογένεια, επειδή το κοινό τους εισόδημα ίσα που καλύπτει το νοίκι για ένα δυάρι· στα νοικοκυριά, που αγκομαχούν να πληρώσουν τις δόσεις του στεγαστικού δανείου ή έχουν κόκκινα δάνεια και απειλούνται με κατασχέσεις και  πλειστηριασμούς· στους φοιτητές που σπουδάζουν μακριά από το σπίτι τους, τους δημόσιους λειτουργούς που υπηρετούν σε νησιά ή τουριστικές περιοχές και δεν βρίσκουν διαμέρισμα που να νοικιάζεται λιγότερο από μισό μηνιάτικο. Πού και πού θυμόμαστε και τους άστεγους ή εκείνους που ζουν σε κατάσταση στεγαστικής επισφάλειας και κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή να βρεθούν στον δρόμο.

Υπάρχει όμως και μια λιγότερο γνωστή πλευρά της στεγαστικής κρίσης, που δεν αφορά τους ενοικιαστές, ούτε τους υπερχρεωμένους δανειολήπτες. Είναι όλοι εκείνοι που στα χαρτιά είναι ιδιοκτήτες κατοικίας, χωρίς εκκρεμή στεγαστικά δάνεια ή υποθήκες. Όμως στην πράξη είναι όμηροι στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού τους. Δυσκολεύονται να το συντηρήσουν, να το κρατήσουν ζεστό το χειμώνα και δροσερό το καλοκαίρι, να πληρώσουν εγκαίρως το ρεύμα, τα κοινόχρηστα, το νερό, να επιδιορθώσουν ζημιές και φθορές.

Οι  πλέον επιβαρυμένοι είναι οι ηλικιωμένοι, που δεν έχουν άλλα έσοδα πέραν της σύνταξής τους, η οποία συχνά βρίσκεται στα όρια της ανέχειας.  Με αυτή την κατηγορία πληθυσμού, που συνεχώς αυξάνεται, ασχολείται νέα  αποκαλυπτική μελέτη του Πανελληνίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ – ΠΑΝΣΥΠΟ.

Από τον συνδυασμό των επίσημων στοιχείων της Eurostat προκύπτει ότι περίπου έξι στους δέκα πολίτες που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση στην Ελλάδα κατοικούν σε ιδιόκτητη κύρια κατοικία χωρίς εκκρεμές στεγαστικό δάνειο. Παράλληλα, προσεγγιστικός υπολογισμός τοποθετεί τη συμμετοχή των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω κοντά στο 29% του συνόλου των στεγαστικά υπερεπιβαρυμένων.

Από την ούτως ή άλλως επιβαρυμένη ομάδα των 65+, τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά βρίσκονται στη χειρότερη θέση. Ανάμεσα στους ηλικιωμένους που ζουν μόνοι η στεγαστική υπερεπιβάρυνση φθάνει το 62,1% — σχεδόν δύο στους τρεις — έναντι 17,5% στην ΕΕ-27. Στα ζευγάρια με τουλάχιστον έναν ενήλικα από 65 ετώνκαι άνω, ο δείκτης διαμορφώνεται σε 23,3%, έναντι 5,1% στην ΕΕ-27.

Οι ηλικιωμένοι που ζουν μόνοι δαπανούν κατά μέσο όρο το 48% του εισοδήματός τους στη στέγαση, όταν οι Ευρωπαίοι συνομήλικοί τους δαπανούν κατά μέσο όρο το 27%.

Ο ΠΑΝΣΥΠΟ εστιάζει στη διπλή πίεση που δέχονται οι ηλικιωμένοι. Μετρημένο σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS), που εξομαλύνουν τις διαφορές τιμών μεταξύ χωρών, το μέσο μηνιαίο κόστος στέγασης ενός νοικοκυριού ιδιοκτήτη στην Ελλάδα είναι 674,8 PPS, περίπου 35% υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 499,2 PPS. Το διάμεσο εισόδημα των 65+ όμως φθάνει μόλις τις 12.388 PPS, περίπου το 59% του ευρωπαϊκού επιπέδου των 20.886 PPS.

Η ψαλίδα ανοίγει με τα χρόνια. Από το 2019 έως το 2025, το κόστος στέγασης του ηλικιωμένου που ζει μόνος σε ιδιόκτητο σπίτι αυξήθηκε κατά περίπου 38%, από 293,1 σε 405,8 PPS τον μήνα. Την ίδια περίοδο το διάμεσο εισόδημα των 65+ αυξήθηκε περίπου 27%, ενώ του συνολικού πληθυσμού περίπου 39%. Με άλλα λόγια, οι συνταξιούχοι έμειναν πίσω τόσο από το κόστος της κατοικίας τους όσο και από τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Το 43,7% των ηλικιωμένων που ζουν μόνοι έχει καθυστερήσει την πληρωμή λογαριασμών κοινής ωφέλειας, ποσοστό περίπου εννέα φορές υψηλότερο από το 4,8% της ΕΕ. Επιπλέον, το 27,1% δηλώνει ότι δεν μπορεί να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι του, έναντι 11,4% στην Ευρώπη.