Η απάντηση στο δημογραφικό έρχεται από μακριά και έχει… πολλά μηχανικά εξαρτήματα
Το δημογραφικό πρόβλημα εξελίσσεται στη μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα. Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δομική πρόκληση: τη γήρανση του πληθυσμού και την οξεία συρρίκνωση του ενεργού εργατικού δυναμικού.
Για δεκαετίες, η συζήτηση περιστρεφόταν αποκλειστικά γύρω από κοινωνικές παροχές, επιδόματα τοκετού και φορολογικά κίνητρα για την ενίσχυση της οικογένειας. Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν ότι η δημογραφική αδράνεια είναι τόσο ισχυρή, ώστε ακόμη και η άμεση αύξηση του δείκτη γονιμότητας απαιτεί δεκαετίες μέχρι να αποδώσει νέους εργαζόμενους στην παραγωγή.
Σε αυτό το πλαίσιο, στην ανατολική πλευρά του πλανήτη επεξεργάζονται λύσεις με… μηχανική υποστήριξη. Εκεί όπου η δημογραφική πίεση εμφανίστηκε πρώτη, η τεχνολογική καινοτομία αναλαμβάνει να καλύψει τα κενά σε εργατικό δυναμικό.
Η Ιαπωνία αποτελεί το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας χώρας που επιλέγει να αντιμετωπίσει τη δημογραφική κρίση όχι ως ανυπέρβλητο αδιέξοδο, αλλά ως καταλύτη για την επιτάχυνση της αυτοματοποίησης. Με φόντο την ταχύτατη γήρανση του πληθυσμού της -όπου οι εκατόχρονοι ξεπέρασαν πρόσφατα το ιστορικό όριο των 100.000- το Τόκιο έχει μετατρέψει τη ρομποτική τεχνολογία σε κεντρικό πυλώνα της εθνικής του στρατηγικής.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της International Federation of Robotics (IFR), στο τέλος του 2024 βρίσκονταν σε λειτουργία 450.500 βιομηχανικά ρομπότ στην Ιαπωνία, ενώ μόνο κατά τη διάρκεια εκείνης της χρονιάς εγκαταστάθηκαν 44.500 νέα συστήματα. Αν και η Κίνα έχει καταλάβει την πρώτη θέση ως η μεγαλύτερη αγορά βιομηχανικών ρομπότ, η Ιαπωνία παραμένει ο παγκόσμιος ηγέτης στην κατασκευή τους, καλύπτοντας περίπου το 38% της παγκόσμιας παραγωγής.
Παράλληλα, η χώρα διατηρεί έναν εξαιρετικά ισχυρό εξαγωγικό χαρακτήρα στο συγκεκριμένο πεδίο. Ενδεικτικά, το 2023 οι ιαπωνικές επιχειρήσεις εξήγαγαν 160.801 βιομηχανικά ρομπότ, διοχετεύοντας το 78% της συνολικής τους παραγωγής στις διεθνείς αγορές. Όσον αφορά την πυκνότητα αυτοματοποίησης, το 2024 αναλογούσαν 446 βιομηχανικά ρομπότ ανά 10.000 εργαζομένους στη μεταποίηση, τοποθετώντας την χώρα στις κορυφαίες θέσεις παγκοσμίως.
Η ειδοποιός διαφορά της ιαπωνικής στρατηγικής έγκειται στο ότι η ρομποτική δεν περιορίζεται πλέον στις αυστηρά περιφραγμένες γραμμές παραγωγής των εργοστασίων.
Μέσω κρατικών πρωτοβουλιών, όπως το πρόγραμμα RING Project του υπουργείου Οικονομίας, Εμπορίου και Βιομηχανίας (METI), η κυβέρνηση προωθεί την εγκατάσταση ρομποτικών συστημάτων στις περιφέρειες και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η διείσδυση της τεχνολογίας στον τομέα της υγείας και της φροντίδας ηλικιωμένων. Μερικά χρόνια πριν τα αρμόδια υπουργεία έθεσαν τις βάσεις για την εισαγωγή ρομπότ στη μακροχρόνια φροντίδα, ενώ το πλαίσιο διευρύνθηκε ώστε να καλύπτει 9 τομείς και 16 κατηγορίες τεχνολογιών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ανθρωποειδές ρομπότ AIREC, βάρους περίπου 150 κιλών, το οποίο αναπτύσσεται στο Πανεπιστήμιο Waseda στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος Moonshot R&D. Το AIREC σχεδιάστηκε για να εκτελεί από βαριές εργασίες μετακίνησης κατάκοιτων ασθενών έως λεπτές καθημερινές οικιακές δουλειές, με την ευρεία επιχειρησιακή του εφαρμογή να τοποθετείται γύρω στο 2030.
