Παράταση - ανάσα στο εξοικονομώ - μεγάλο στοίχημα η διάσωση 70.000 έργων

Η απόφαση έρχεται σε μία περίοδο κατά την οποία οι πιέσεις από την αγορά είχαν ενταθεί. Μηχανικοί, τεχνικές εταιρείες και επαγγελματικοί φορείς προειδοποιούσαν ότι χιλιάδες έργα παρέμεναν ανολοκλήρωτα όχι μόνο λόγω της έκτασης των παρεμβάσεων, αλλά κυρίως εξαιτίας πολεοδομικών, διοικητικών και γραφειοκρατικών εκκρεμοτήτων που καθυστερούσαν την ολοκλήρωση των φακέλων.

Το μεγαλύτερο διακύβευμα, παρόλα αυτά, δεν αφορά μόνο την ολοκλήρωση των περίπου 70.000 επιμέρους έργων, αλλά την απορρόφηση των ευρωπαϊκών πόρων αφού η  χρηματοδότηση των συγκεκριμένων προγραμμάτων συνδέεται άμεσα με το Ταμείο Ανάκαμψης. Αυτό σημαίνει ότι οι σχετικές δαπάνες πρέπει να έχουν πραγματοποιηθεί, ελεγχθεί και πιστοποιηθεί μέσα σε αυστηρά χρονικά όρια.

Η εξήγηση βρίσκεται στον τρόπο χρηματοδότησης των προγραμμάτων. Από τον κύκλο του 2021 κι έπειτα, στους δικαιούχους καταβάλλονταν προκαταβολές που έφθαναν περίπου στο 70% της επιδότησης, πριν ακόμη ολοκληρωθούν οι παρεμβάσεις. Έτσι, σημαντικό μέρος των ευρωπαϊκών πόρων έχει ήδη κινητοποιηθεί, παρότι περισσότερες από 70.000 υπαγωγές παραμένουν ανοιχτές.

Οι ίδιες πηγές διευκρινίζουν, πάντως, ότι υφίστανται διαφορετικές κατηγορίες δικαιούχων. Υπάρχουν περιπτώσεις πολιτών που εγκατέλειψαν τις επενδύσεις τους, παρά το γεγονός ότι είχαν λάβει προκαταβολές. Για αυτές τις περιπτώσεις προβλέπονται στους Οδηγούς των προγραμμάτων διαδικασίες επιστροφής των χρημάτων.

Διαφορετική αντιμετώπιση, ωστόσο, εξετάζεται για όσους έχουν προχωρήσει ουσιαστικά τις διαδικασίες, έχουν συμβασιοποιήσει τα έργα τους και καταβάλλουν προσπάθεια να τα ολοκληρώσουν, χωρίς όμως να προλαβαίνουν εξαιτίας αντικειμενικών δυσκολιών.

Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις κατοίκων εξωτερικού, ατόμων με αναπηρία και άλλων ειδικών κατηγοριών δικαιούχων που έπρεπε να υποβληθούν σε πρόσθετους ελέγχους από συμβούλους του ΥΠΕΝ, προκειμένου να διαπιστωθεί η ορθότητα των δικαιολογητικών και των οικονομικών στοιχείων που είχαν δηλώσει. Ως αποτέλεσμα, αρκετές αποφάσεις υπαγωγής εκδόθηκαν μόλις τον Φεβρουάριο ή ακόμη και τον Μάρτιο του 2026, αφήνοντας στους δικαιούχους μόλις τρεις ή τέσσερις μήνες για να ολοκληρώσουν εργασίες που υπό κανονικές συνθήκες απαιτούν πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά το χρονικό όριο των 15 μηνών που προβλέπει ο Οδηγός Εφαρμογής για την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων. Σύμφωνα με πληροφορίες, το στοιχείο αυτό αναμένεται να αποτελέσει βασικό κριτήριο στις αποφάσεις που θα ληφθούν μετά τις 17 Ιουλίου. Όσοι έχουν ήδη υπερβεί το προβλεπόμενο διάστημα χωρίς να έχουν ολοκληρώσει το έργο τους είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν διαφορετική μεταχείριση από εκείνους που εντάχθηκαν αργότερα ή καθυστέρησαν εξαιτίας της ίδιας της διαδικασίας αξιολόγησης.

Οι μηχανικοί υποστηρίζουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις ο χρόνος που χάθηκε δεν οφείλεται στις τεχνικές εργασίες, αλλά στις διαδικασίες που προηγούνται ή ακολουθούν την υλοποίηση ενός έργου. Πολεοδομικές εκκρεμότητες, καθυστερήσεις στην έκδοση εγγράφων, ελλείψεις σε απαιτούμενα δικαιολογητικά και φόρτος εργασίας στις αρμόδιες υπηρεσίες είχαν ως αποτέλεσμα να συσσωρευτούν σημαντικές καθυστερήσεις, τις οποίες καλούνται πλέον να καλύψουν μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες.

Η εμπειρία των τελευταίων ετών, όμως, ανέδειξε και τις αδυναμίες του συστήματος. Οι αλλεπάλληλες παρατάσεις που δόθηκαν σε αρκετούς κύκλους των προγραμμάτων καταδεικνύουν ότι τα αρχικά χρονοδιαγράμματα δεν ήταν πάντοτε συμβατά με τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς. Η αύξηση του κόστους των υλικών, οι ελλείψεις σε εξοπλισμό, η περιορισμένη διαθεσιμότητα συνεργείων, αλλά και οι καθυστερήσεις στις διοικητικές διαδικασίες επιβράδυναν την υλοποίηση χιλιάδων επενδύσεων.

Πάντως,  κυβερνητικοί κύκλοι επιχειρούν να χαμηλώσουν τους τόνους ως προς το ενδεχόμενο απώλειας ευρωπαϊκών πόρων. Όπως επισημαίνουν, από την αρχή του σχεδιασμού των προγραμμάτων είχαν γίνει υπερδεσμεύσεις προϋπολογισμού, ώστε να μπορέσουν να ενταχθούν περισσότεροι δικαιούχοι από όσους αντιστοιχούσαν στον αρχικό χρηματοδοτικό σχεδιασμό. Αυτό σημαίνει ότι η ύπαρξη έργων που ενδεχομένως δεν ολοκληρωθούν δεν συνεπάγεται αυτομάτως απώλεια αντίστοιχων πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης.