Χάσμα πλούσιων και φτωχών: η ευρώπη «αμερικανοποιείται» και η ελλάδα μετρά τις πληγές της
Μέσα σε αυτό το ζοφερό τοπίο, η εικόνα για την Ελλάδα προκαλεί έντονο προβληματισμό, φέρνοντάς την στον πάτο της Δυτικής Ευρώπης.
Το συμπέρασμα λειτουργεί ως καμπανάκι: οι χώρες της Δύσης γίνονται ολοένα και πιο όμοιες μεταξύ τους ως προς την ανισότητα, αλλά συγκλίνουν προς ένα αισθητά υψηλότερο επίπεδο ανισότητας σε σχέση με τη δεκαετία του 1990 — με την ελληνική οικονομία να κουβαλά ακόμη τα βαριά σημάδια της κρίσης στην αγορά εργασίας.
Για δεκαετίες, η συζήτηση γύρω από την εισοδηματική ανισότητα στον ανεπτυγμένο κόσμο περιστρεφόταν γύρω από ένα σαφές δίπολο.
Από τη μία πλευρά βρίσκονταν οι αγγλοσαξονικές οικονομίες, με προεξάρχουσες τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι δυνάμεις της αγοράς δημιουργούσαν έντονες ανισότητες και από την άλλη η ηπειρωτική και σκανδιναβική Ευρώπη, όπου το ισχυρό κράτος πρόνοιας λειτουργούσε ως εξισορροπητικός μηχανισμός.
Ωστόσο, η νέα έρευνα -στην οποία συμμετείχαν και Έλληνες ερευνητές από το ΙΟΒΕ και το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών- δείχνει ότι αυτό το παραδοσιακό μοντέλο έχει ανατραπεί.
Εστιάζοντας στον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας (25 έως 60 ετών) και απομονώνοντας την επίδραση των δημογραφικών μεταβολών, όπως η γήρανση του πληθυσμού και η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μεταξύ 1995 και 2021 η απόσταση μεταξύ των 17 χωρών ως προς την ανισότητα του διαθέσιμου εισοδήματος μειώθηκε κατά σχεδόν 30%.
Πρώτον, πριν παρέμβει το κράτος, οι ανισότητες στα εισοδήματα της αγοράς (μισθοί και κεφάλαιο) διευρύνθηκαν και έγιναν πιο ανόμοιες από χώρα σε χώρα. Ενώ τα ωρομίσθια έδειξαν τάσεις σύγκλισης, οι μεγάλες διαφορές στις ώρες εργασίας, στα ποσοστά απασχόλησης και στον αριθμό των εργαζομένων ανά νοικοκυριό άνοιξαν την ψαλίδα στα συνολικά οικογενειακά εισοδήματα.
Δεύτερον, ο βαθμός στον οποίο οι φόροι και οι κοινωνικές παροχές μειώνουν την ανισότητα έγινε πιο όμοιος μεταξύ των κρατών, κυρίως επειδή χώρες με ισχυρή κοινωνική πολιτική περιόρισαν την αναδιανεμητική τους παρέμβαση.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Δανίας και της Σουηδίας, όπου η αναδιανομή υποχώρησε αισθητά (στη Δανία μειώθηκε κατά σχεδόν 40% μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2020), οδηγώντας σε αύξηση της τελικής ανισότητας.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ διατήρησαν σταθερά την πρωτιά στις ανισότητες. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι οι τάσεις αυτές δεν αφορούν μόνο τους υπερπλούσιους, αλλά καθοδηγούνται κυρίως από το κατώτερο 95% της εισοδηματικής κατανομής — δηλαδή από την απόσταση που χωρίζει τη μεσαία τάξη με το φτωχότερο 25% του πληθυσμού.
