Κατρακυλάει η ελλάδα στους δείκτες για την υγεία και ασφάλεια στην εργασία

Την ίδια εβδομάδα που στην Ευρωβουλή ψηφίστηκε πρόταση για την προστασία των εργαζομένων από ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, δημοσιοποιήθηκε επικαιροποιημένη έρευνα του EU-OSHA, του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Υγεία και την Ασφάλεια στην Εργασία (ΥΑΕ). Δεν προκαλεί έκπληξη ότι η Ελλάδα κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις στην ΕΕ σε βασικούς δείκτες, ενώ παράλληλα καταγράφεται σαφής επιδείνωση σε βάθος τετραετίας.

Ένα από τα βασικότερα ευρήματα είναι η κατακόρυφη μείωση των ελέγχων της Επιθεώρησης Εργασίας για θέματα ΥΑΕ, μεταξύ 2019-2024, επί κυβέρνησης Μητσοτάκη. Ένα δεύτερο αρνητικό εύρημα είναι η έλλειψη εκπροσώπησης των εργαζομένων, με την Ελλάδα να έχει τη χειρότερη επίδοση ανάμεσα στις 30 χώρες που εξετάζει η έρευνα. Και τα δύο συνδέονται άμεσα με το ρεκόρ εργατικών ατυχημάτων και δυστυχημάτων.

Πολλοί σχολίασαν τι είπε η Μελέτη και καλά έκαναν. Έστω με χοντροκομμένο τρόπο εκφράζει τον πυρήνα του δεξιού νεοφιλελευθερισμού, που ακόμα και όταν ενδύεται φιλεργατικό – φιλολαϊκό μανδύα, στην πράξη είναι πάντα με την πλευρά των αφεντικών. Λίγοι όμως ασχολήθηκαν με το περιεχόμενο του ψηφίσματος του Ευρωκοινοβουλίου, που αντλεί στοιχεία από τις εκθέσεις του ΕU-OSHA και της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ-ILO).

Σύμφωνα με το ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου, ως παράγοντες ψυχοκοινωνικών κινδύνων στην εργασία ορίζονται μεταξύ άλλων τα εξής: ο υπερβολικός φόρτος εργασίας, ο παράλογος ρυθμός εργασίας και οι ανέφικτοι στόχοι, η έλλειψη εργατικού δυναμικού -συμπεριλαμβανομένων των μη ασφαλών επιπέδων στελέχωσης-, η εργασιακή ανασφάλεια, οι κακές πρακτικές διαχείρισης και συναδελφικών σχέσεων, τα δυσλειτουργικά συστήματα αξιολόγησης, η παρενόχληση στο χώρο εργασίας, συμπεριλαμβανομένης της υποτίμησης της προσωπικής αξιοπρέπειας, της υπονόμευσης της επαγγελματικής ταυτότητας και του mobbing.

Στην παραπάνω λίστα δεν περιλαμβάνονται οι χαμηλοί μισθοί, που τελειώνουν στα μισά του μήνα, τα εξοντωτικά ωράρια, η απουσία συλλογικών διαπραγματεύσεων, η ποινικοποίηση της συνδικαλιστικής δράσης, η περιστολή του δικαιώματος στην απεργία, οι εργοδοτικοί εκβιασμοί. Πρόκειται άλλωστε για κείμενο συστάσεων προς την Κομισιόν, όχι για συνδικαλιστικό μανιφέστο. Τι άλλο είναι όμως η εργασιακή ανασφάλεια, αν όχι ο φόβος της απόλυσης και η αδυναμία να ζήσεις αξιοπρεπώς από μία δουλειά; Τι σημαίνει υπερβολικός φόρτος και παράλογοι ρυθμοί, αν όχι εντατικοποίηση, ξεχειλωμένα ωράρια, δουλειά μέχρι εξάντλησης, με 12ωρα, 13ωρα, εξαήμερα;

Ο EU-OSHA, όπως και η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ-ILO), αναγνωρίζουν ότι η έκθεση σε ψυχοκοινωνικούς κινδύνους έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες στην ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων όπως: εργασιακό στρες, σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout), αγχώδεις διαταραχές, κατάθλιψη, καρδιαγγειακές παθήσεις, διαταραχές στις διαπροσωπικές σχέσεις που επηρεάζουν το εργασιακό περιβάλλον, κατανάλωση αγχολυτικών ή αλκοόλ, κάπνισμα, μυοσκελετικά προβλήματα και μακροχρόνια ανικανότητα προς εργασία, που ενδέχεται να οδηγήσουν σε απώλεια της εργασίας ή παραίτηση ή, σε ακραίες περιπτώσεις, σε αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονίας·  Επιπλέον, η έκθεση σε ψυχοκοινωνικούς κινδύνους μπορεί να επιδεινώσει αναπηρίες και χρόνιες παθήσεις (διαβήτης, επιληψία, αυτοάνοσα, ρευματικές –  μυοσκελετικές παθήσης κλπ.

Όλα αυτά αποτιμώνται και σε οικονομικό κόστος, τουλάχιστον 100 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως, για το σύνολο της ευρωπαϊκής οικονομίας, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά.  Γι’αυτό η έκθεση του Ευρωκοινοβουλίου υιοθετεί τις προτάσεις του ΕU-OSHA για τη θέσπιση αποτελεσματικών μέτρων αξιολόγησης, πρόληψης και αντιμετώπισης των ψυχοκοινωνικών κινδύνων.  Από τα βασικότερα μέτρα είναι η ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών και η ενεργός συμμετοχή των εργαζομένων, μέσα από συμβούλια και εκλεγμένους εκπροσώπους σε επιτροπές υγείας και ασφάλειας. Ό,τι ακριβώς λείπει περισσότερο στην Ελλάδα, όπου τα εργατικά ατυχήματα και δυστυχήματα καταγράφουν ρεκόρ.

Η Ελλάδα σημειώνει τη μεγαλύτερη μείωση στους ελέγχους της Επιθεώρησης Εργασίας σε βάθος πενταετίας – πηγή: EU-OSHA.

Τα ευρήματα της 4ης Ευρωπαϊκής Έρευνας Επιχειρήσεων για τους Νέους και Αναδυόμενους Κινδύνους (ESENER 2024) του EU-OSHA είναι πλέον διαθέσιμα σε διαδραστικούς πίνακες, με συγκρίσεις για το 2014, το 2019 και το 2024.

Το 2019, περισσότερες από τις μισές ελληνικές επιχειρήσεις (56%) δήλωναν ότι είχαν δεχθεί επίσκεψη από την Επιθεώρηση Εργασίας την προηγούμενη τριετία. Το 2024 το ποσοστό υποχώρησε στο 39%, που αποτελεί τη μεγαλύτερη μείωση σε όλη την Ευρώπη μαζί με εκείνη της Ιρλανδίας (από 50% σε 35%). Στο σύνολο της ΕΕ η πτώση ήταν οριακή, από 41% σε 40%, συνεχίζοντας εντούτοις μια πορεία που ξεκίνησε από το 49% του 2014. Αντίθετη πορεία κατέγραψαν η Πορτογαλία (από 33% σε 40%), η Γαλλία και το Λουξεμβούργο (από 25% σε 30%).