Ναυτιλία: τα παγκόσμια σημεία συμφόρησης – στενά και διώρυγες

Τα πιο πολυσύχναστα σημεία θαλάσσιου εμπορίου στον κόσμο είναι στενά θαλάσσια περάσματα και κανάλια μέσω των οποίων ρέει καθημερινά ένα σημαντικό μερίδιο του παγκόσμιου εμπορίου.

Όπως κατέδειξε η παρούσα σύγκρουση στον Κόλπο, οποιαδήποτε διαταραχή -είτε προκαλείται από συγκρούσεις, πειρατεία, ατυχήματα ή ξηρασία- μπορεί γρήγορα να διαπεράσει τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού, να αυξήσει το κόστος μεταφοράς και τον πληθωρισμό καυσίμων.

Το πιο στρατηγικά ευαίσθητο σημείο είναι τα Στενά του Ορμούζ, η στενή πλωτή οδός που χωρίζει το Ιράν από το Ομάν. Περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου περνάει από το Ορμούζ κάθε μέρα, μαζί με περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών LNG, κυρίως από το Κατάρ.

Το στενό έχει πλάτος μόνο περίπου 33 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του, με ναυτιλιακές λωρίδες μόλις λίγα χιλιόμετρα σε κάθε κατεύθυνση. Επειδή η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ, το Ιράκ και το Κατάρ εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το Ορμούζ για την εξαγωγή ενέργειας, ακόμη και η απειλή διαταραχής μπορεί να αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου απότομα.

Οι στρατιωτικές εντάσεις μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών ή του Ισραήλ έχουν επανειλημμένα εγείρει ανησυχίες σχετικά με την ασφάλεια της ναυτιλίας, καθιστώντας το Ορμούζ αναμφισβήτητα το πιο γεωπολιτικά σημαντικό ναυτικό σημείο συμφόρησης στον κόσμο.

Εκτιμάται ότι περί τα 30.000 πλοία διέρχονταν από το Ορμούζ πριν την παρούσα σύρραξη.

Νοτιοδυτικά βρίσκεται το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, το οποίο συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και τον Ινδικό Ωκεανό. Αν και πολύ μικρότερο από το Ορμούζ όσον αφορά τον όγκο πετρελαίου, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι απαραίτητο επειδή παρέχει πρόσβαση στη Διώρυγα του Σουέζ.

Περίπου το 10% έως 12% του παγκόσμιου εμπορίου και ένα σημαντικό μερίδιο της κυκλοφορίας εμπορευματοκιβωτίων μεταξύ Ευρώπης και Ασίας διέρχεται από αυτήν τη διαδρομή. Από τα τέλη του 2023, οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία από το κίνημα Χούθι της Υεμένης έχουν αναγκάσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αναδρομολογηθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας της Αφρικής, προσθέτοντας έως και δύο εβδομάδες σε ταξίδια μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Η επακόλουθη αύξηση του κόστους καυσίμων, των ασφαλίστρων και των ναύλων κατέδειξε πόσο ευάλωτες παραμένουν οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού σε περιφερειακές συγκρούσεις.

Οι ενεργειακοί αναλυτές εκτιμούν ότι περισσότερα από 6 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως διακινούνται μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μαζί με σημαντική κυκλοφορία εμπορευματοκιβωτίων και χύδην φορτίων. Περίπου 17.000 έως 20.000 πλοία διέρχονται από το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ ετησίως.

Συνδεδεμένη άμεσα με το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι η Διώρυγα του Σουέζ, ένα από τα μεγαλύτερα μηχανικά επιτεύγματα στην ιστορία της ναυτιλίας. Εγκαινιασμένο το 1869, το Σουέζ παρέχει τη συντομότερη θαλάσσια διαδρομή μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, εξαλείφοντας την ανάγκη για πλεύση γύρω από την Αφρική. Περίπου το 12% του παγκόσμιου εμπορίου, σχεδόν το ένα τρίτο της παγκόσμιας κυκλοφορίας εμπορευματοκιβωτίων και σημαντικοί όγκοι πετρελαίου και LNG διέρχονται κανονικά από το κανάλι κάθε χρόνο.