Η διπλή παγίδα της νεανικής απασχόλησης στην ελλάδα - η οικονομία που «διώχνει» τα προσόντα των νέων

Η αγορά εργασίας στην Ελλάδα διέρχεται μια φάση επιφανειακής ανάκαμψης, η οποία όμως αποκρύπτει βαθιές δομικές στρεβλώσεις, χαμηλούς μισθούς και οξυμένες ανισότητες.

Πολλοί νέοι στην Ελλάδα εξακολουθούν να αποκλείονται από αξιοπρεπή, σταθερή και κατάλληλη εργασία, εξαιτίας μιας διπλής αναντιστοιχίας που κρύβεται πίσω από τα στατιστικά στοιχεία.

Παρά τη βελτίωση των στατιστικών δεικτών, οι εργαζόμενοι έρχονται αντιμέτωποι με συρρικνωμένους μισθούς, περιορισμένη αγοραστική δύναμη και την εξάπλωση της φτωχοποίησης παρά την πλήρη απασχόληση

Δεν πρόκειται κυρίως για πρόβλημα δεξιοτήτων: οι νέοι Έλληνες είναι ιδιαίτερα μορφωμένοι, όμως η οικονομία αδυνατεί να απορροφήσει τα προσόντα τους. Ούτε πρόκειται για πρόβλημα υπερβολικών προσδοκιών: οι απαιτήσεις για δίκαιες αμοιβές, ασφάλεια και προοπτικές αντανακλούν τα βασικά πρότυπα αξιοπρεπούς εργασίας και όχι υπερβολικές φιλοδοξίες.

Εκτενή μελέτη του Ιδρύματος Friedrich-Ebert-Stiftung (FES) χαρτογραφεί το τοπίο της απασχόλησης στη χώρα, προσφέροντας μια ψύχραιμη αλλά ανησυχητική απεικόνιση της πραγματικότητας που βιώνουν καθημερινά εκατομμύρια εργαζόμενοι.

Παρά το γεγονός πως η ανεργία των νέων έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και το ποσοστό των νέων εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (ΕΑΕΚ) μειώθηκε στο μισό την τελευταία δεκαετία -μια εξέλιξη που συχνά προβάλλεται ως θρίαμβος της οικονομικής πολιτικής της κυβέρνησης- η ποιότητα των θέσεων εργασίας που δημιουργούνται παραμένει εξαιρετικά χαμηλή.

Η μελέτη του FES αποδομεί το αφήγημα της πλήρους επαναφοράς, αναδεικνύοντας ότι η ποσοτική μείωση της ανεργίας δεν συνοδεύτηκε από μια ποιοτική αναβάθμιση της εργασίας. Αντιθέτως, η ελληνική οικονομία φαίνεται να παγιδεύεται σε ένα μοντέλο χαμηλού κόστους, χαμηλής παραγωγικότητας και περιορισμένης προστιθέμενης αξίας.

Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται η αγοραστική δύναμη των μισθωτών. Όπως επισημαίνει η ανάλυση ο πραγματικός ακαθάριστος και καθαρός μισθός στην Ελλάδα παραμένει καθηλωμένος σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα της δεκαετίας του 2000, η απώλεια εισοδήματος είναι δραματική.

Η παρατεταμένη πληθωριστική κρίση των τελευταίων ετών επέτεινε το φαινόμενο, διαβρώνοντας περαιτέρω το εισόδημα των νοικοκυριών. Η αύξηση του κατώτατου μισθού, αν και απαραίτητη, λειτούργησε περισσότερο ως μέτρο αναπλήρωσης των απωλειών παρά ως πραγματική αύξηση του βιοτικού επιπέδου.

Ένας άλλος κομβικός άξονας της μελέτης του FES εστιάζει στην απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων. Η εκτεταμένη ευελιξία, η μερική απασχόληση, η εκ περιτροπής εργασία και οι συμβάσεις ορισμένου χρόνου έχουν αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά.