Τεχνητή νοημοσύνη και αγορά εργασίας: ποιο είναι το «ελληνικό παράδοξο»

Ενδεικτική είναι η εικόνα στους δύο βασικούς πυλώνες της οικονομίας. Η ναυτιλία χρησιμοποιεί ήδη Τεχνητή Νοημοσύνη για τη βελτιστοποίηση της κατανάλωσης καυσίμων και για την αυτόνομη ναυσιπλοΐα, ενώ ο τουρισμός βρίσκεται ακόμη στα αρχικά στάδια της εξατομικευμένης εμπειρίας του πελάτη με χρήση τεχνολογιών ΑΙ.

Η συγγραφή βασικού κώδικα μπορεί να εκτελεστεί σε δευτερόλεπτα από την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Υπάρχει και μια καλή είδηση, με αστερίσκο. Επειδή οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις ενσωματώνουν τις νέες τεχνολογίες αργά, η υποκατάσταση εργασιών αναμένεται να εξελιχθεί με πιο ήπιους ρυθμούς από ό,τι σε άλλες χώρες. Αυτό δίνει στη χώρα ένα πολύτιμο περιθώριο χρόνου για ομαλή προσαρμογή, το οποίο δεν πρέπει να χαθεί.

Η Ελλάδα είναι πρωτοπόρος στην Ευρώπη στις ψηφιακές δεξιότητες των νέων 16-24 ετών.

Στις ψηφιακές δεξιότητες, τα εθνικά δεδομένα δείχνουν δύο Ελλάδες. Στην ηλικιακή ομάδα 16 έως 24 ετών η χώρα είναι πρωτοπόρος, με 88% των νέων να διαθέτει βασικές ψηφιακές δεξιότητες έναντι 71% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η συνολική κατάταξη της Ελλάδας στο ανθρώπινο κεφάλαιο παραμένει παρόλα αυτά κάτω από τον μέσο όρο, γιατί οι μεγάλες ηλικιακές ομάδες του εργατικού δυναμικού, από 45 έως 64 ετών, έχουν χαμηλό ψηφιακό γραμματισμό.

Η μελέτη χτυπάει το καμπανάκι για το δημογραφικό. Το εργατικό δυναμικό στην Ελλάδα είναι από τα πλέον γηράσκοντα της Ευρώπης. Χωρίς στοχευμένη κρατική μέριμνα η Τεχνητή Νοημοσύνη θα οδηγήσει σε βίαιο ψηφιακό εξοστρακισμό των εργαζομένων άνω των 45 με 50 ετών. Οι συνέπειες περιγράφονται καθαρά, με αύξηση της ανάγκης για πρόωρες συνταξιοδοτήσεις και επίσης επιβάρυνση του ασφαλιστικού συστήματος. Το πρόβλημα δεν λύνεται με σεμινάρια χρήσης εργαλείων, καθώς η δυσκολία είναι κυρίως γνωστική και πολιτισμική και αφορά τη μετατροπή της συσσωρευμένης επαγγελματικής εμπειρίας σε αξία που ενισχύεται από την τεχνολογία.

Η μελέτη αξιοποιεί ερευνα της διαΝΕΟσις για το τι πιστεύουν οι Έλληνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη, με ευρήματα που δείχνουν πόσο ταξικά κατανέμεται η αισιοδοξία. Θετική επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγικότητα περιμένει το 75,5% των ανδρών έναντι 58,9% των γυναικών, το 79,8% των κατόχων μεταπτυχιακού ή διδακτορικού έναντι 56,4% των αποφοίτων δευτεροβάθμιας, και το 76,3% της ανώτερης και μέσης ανώτερης τάξης έναντι 55,4% της μέσης κατώτερης. Οι γυναίκες, οι άνεργοι, οι εργαζόμενοι 40 έως 64 ετών, τείνουν να βλέπουν με μεγαλύτερη καχυποψία την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Στο νομικό πεδίο η Ελλάδα δεν ξεκινά από το μηδέν. Ο νόμος 4961 του 2022 υποχρεώνει τους εργοδότες να ενημερώνουν όταν χρησιμοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη σε διαδικασίες που επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας, την επιλογή, την πρόσληψη ή την αξιολόγηση του προσωπικού, και η Επιθεώρηση Εργασίας έχει εκδώσει την πρώτη σχετική απόφαση. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη απαγορεύει τη διάγνωση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας και κατατάσσει στην κατηγορία υψηλού κινδύνου τα συστήματα πρόσληψης, αξιολόγησης, κατανομής καθηκόντων και παρακολούθησης της απόδοσης.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι πόσο από όλα αυτά θα φτάσει στην πράξη μέσα στους χώρους εργασίας. Οι συγγραφείς υπενθυμίζουν ότι οι αποφάσεις ενός αλγορίθμου έχουν ένα επίχρισμα ουδετερότητας το οποίο συχνά κρύβει τις προκαταλήψεις των δεδομένων και του σχεδιαστή, και ότι ο εργαζόμενος χάνει τη δυνατότητα να συζητήσει και να αμφισβητήσει μια κρίση που τον αφορά. Η μελέτη καταλήγει ότι το κρίσιμο ερώτημα για τη χώρα αφορά τους όρους της υιοθέτησης, τους αποδέκτες των ωφελειών και το κοινωνικό αποτύπωμα που θα αφήσει.