Η ελλάδα των τριών διαφορετικών ταχυτήτων - οι ανισότητες στην ανάπτυξη

Η διατήρηση της εθνικής οικονομίας σε τροχιά σταθερής ανόδου, με το ΑΕΠ να καταγράφει ρυθμούς μεγέθυνσης που ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δεν αρκεί πλέον για να συγκαλύψει μια βαθιά δομική αντίφαση: την ασύμμετρη κατανομή του πλούτου στο εσωτερικό της χώρας.

Η βαθιά οικονομική ανισότητα που επικρατεί στην Ελλάδα, παρά τη γενικότερη άνοδο του εθνικού ΑΕΠ. Η ανάγκη για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο

Από τη μία πλευρά, η Αττική λειτουργεί ως μια υπερσυγκεντρωτική μητροπολιτική ατμομηχανή και οι τουριστικές περιφέρειες γνωρίζουν μια εκρηκτική, πλην όμως εποχική και ευάλωτη ανάπτυξη. Από την άλλη, μεγάλα τμήματα της ηπειρωτικής και νησιωτικής χώρας παραμένουν εγκλωβισμένα, αντιμετωπίζοντας έντονα το φαινόμενο της αποβιομηχάνισης, του δημογραφικού μαρασμού και της χαμηλής ανταγωνιστικότητας.

Αυτή η αυξανόμενη περιφερειακή ανισότητα αναδεικνύει τις αδυναμίες του υφιστάμενου παραγωγικού μοντέλου. Η γεφύρωση αυτού του χάσματος αποτελεί το μεγάλο στοίχημα για την επόμενη ημέρα.

Η γεωγραφική αποτύπωση των ανισοτήτων, όπως προκύπτει από τα στοιχεία των Βρυξελλών, επιτρέπει τη διαίρεση της ελληνικής επικράτειας σε τρεις διακριτές κατηγορίες, καθεμία από τις οποίες κινείται με το δικό της, ανεξάρτητο βηματισμό.

Με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, παρά την ισχυρή αύξηση του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε σύγκριση με το 2014 η διαφορά μεταξύ των ελληνικών περιφερειών και του μέσου όρου της ΕΕ όσον αφορά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (ΜΑΔ) παραμένει σημαντική, καθώς οι 8 από τις 13 περιφέρειες βρίσκονται χαμηλότερα από το 60% του μέσου όρου της ΕΕ.

Ορισμένες περιφέρειες κατάφεραν κατά την τελευταία δεκαετία να αξιοποιήσουν τις επενδύσεις, τις υποδομές ή τη συγκέντρωση οικονομικής δραστηριότητας, παρουσιάζοντας μια τάση —έστω και αργής— σύγκλισης με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Εδώ συγκεντρώνονται οι μεγάλες ξένες άμεσες επενδύσεις, τα κέντρα λήψης αποφάσεων, οι νεοφυείς επιχειρήσεις και οι εξειδικευμένες θέσεις εργασίας υψηλής προστιθέμενης αξίας. Ωστόσο, αυτή η υπερανάπτυξη έχει βαρύ τίμημα: η Αττική βρίσκεται ταυτόχρονα αντιμέτωπη με μια οξεία στεγαστική κρίση, κορεσμό υποδομών και έντονες ενδοπεριφερειακές κοινωνικές ανισότητες.

Στον αντίποδα, μια σειρά από περιφέρειες όχι μόνο δεν κατάφεραν να ακολουθήσουν τον ρυθμό της υπόλοιπης Ευρώπης, αλλά κατά την τελευταία δεκαετία απομακρύνθηκαν περισσότερο από τον κοινοτικό μέσο όρο (απόκλιση), παρουσιάζοντας εικόνα σχετικής οπισθοδρόμησης.

Δυτική Μακεδονία, καθώς και οι νησιωτικές περιοχές του Βόρειου και του Νότιου Αιγαίου παρουσιάζουν εικόνα σχετικής οπισθοδρόμησης.