Μετανάστευση και κόστος ζωής: Γιατί το ανθρώπινο κεφάλαιο παραμένει στραμμένο στο εξωτερικό

Η μετακίνηση του ανθρώπινου δυναμικού προς το εξωτερικό αποτελεί ένα από τα πιο σύνθετα και ανθεκτικά φαινόμενα της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

Παρότι η αγορά εργασίας έχει διαφοροποιηθεί σημαντικά σε σχέση με την περίοδο της οξείας οικονομικής ύφεσης, η διαρροή εξειδικευμένων εργαζομένων διατηρεί ισχυρή δυναμική. Το φαινόμενο δεν έχει πλέον τα χαρακτηριστικά της μαζικής, σχεδόν βίαιης εξόδου του παρελθόντος, αλλά έχει μετεξελιχθεί σε μια σταθερή, δομική συνιστώσα της οικονομίας.

Η μετάβαση από το brain drain στο brain gain δεν μπορεί να συντελεστεί αυτόματα, ούτε μέσω μεμονωμένων πρωτοβουλιών

Η ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων αναδεικνύει μια σαφή ασυμμετρία: η επιστροφή Ελλήνων από το εξωτερικό καταγράφεται μεν, ωστόσο υπολείπεται αισθητά σε σχέση με τους ρυθμούς εκείνων που εξακολουθούν να αναζητούν επαγγελματική διέξοδο εκτός συνόρων.

Η δυναμική αυτής της ανισορροπίας αποτυπώνεται ευκρινώς στις πρόσφατες μετρήσεις.

Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης των νοικοκυριών, το 10,9% των οικογενειών στην Ελλάδα αναφέρει ότι τουλάχιστον ένα μέλος τους έχει μεταναστεύσει στο εξωτερικό για λόγους εργασίας κατά την τελευταία πενταετία.

Το ποσοστό αυτό καταδεικνύει ότι η μετακίνηση αφορά ένα διόλου ευκαταφρόνητο τμήμα της κοινωνίας και παραμένει ενεργή επιλογή για σημαντικό αριθμό εργαζομένων.

Στον αντίποδα, η τάση επαναπατρισμού – το λεγόμενο brain gain – εμφανίζει μετρήσιμα, αλλά σαφώς πιο συγκρατημένα μεγέθη. Στην ίδια έρευνα, το ποσοστό των νοικοκυριών που δήλωσαν ότι κάποιο μέλος τους επέστρεψε από το εξωτερικό για να ενταχθεί στην εγχώρια αγορά εργασίας ανέρχεται στο 6,6%.

Η διαφορά μεταξύ των δύο ποσοστών υποδεικνύει ένα συνεχιζόμενο αρνητικό ισοζύγιο στο ανθρώπινο κεφάλαιο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ποιοτική σύσταση αυτής της μετανάστευσης: τα ευρωπαϊκά στατιστικά καταγράφουν πως οι Έλληνες κάτοχοι τίτλων ανώτατης εκπαίδευσης που εργάζονται σε χώρες της Ε.Ε. αυξάνονται, αντιπροσωπεύοντας πλέον πάνω από το 30% του συνόλου των Ελλήνων μεταναστών.