Τη νομική κατοχύρωση των ανοιχτών τεχνολογιών ως στρατηγική επιλογή για το δημόσιο, προτείνει το ινατ

Το διακύβευμα: Αν η ψηφιακή μετάβαση θα παραμείνει κεντροποιημένη, κοστοβόρα και εξαρτημένη από λίγους μεγάλους παρόχους, ή αν θα γίνει με όρους τεχνολογικής κυριαρχίας, διαφάνειας και δημοκρατικής συμμετοχής. Τα ευρωπαϊκά πρότυπα υπάρχουν, οι κοινότητες ανοιχτού κώδικα είναι ώριμες, η διεθνής εμπειρία τεκμηριωμένη. Χρειάζεται, λοιπόν, πολιτική βούληση.

Πρόβλημα: Ο ψηφιακός μετασχηματισμός της χώρας στηρίζεται σε κλειστές, ιδιοκτησιακές λύσεις χωρίς σαφή στρατηγική για ανοιχτές τεχνολογίες, δημιουργώντας συστημική εξάρτηση, αδιαφάνεια αλγορίθμων, κίνδυνο για την κυβερνοασφάλεια και περιορισμένη αξιοποίηση ανοιχτού κώδικα και κοινοτήτων.

Αίτια: Έλλειψη νομικής κατοχύρωσης προτεραιότητας στις ανοιχτές τεχνολογίες. και απουσία Εθνικής Στρατηγικής Ανοιχτών Τεχνολογιών με μετρήσιμους στόχους.

Συνέπειες: Υψηλό κόστος, κλείδωμα και εξάρτηση, δυσκολία μελλοντικής μεταφοράς δεδομένων και συστημάτων. Μικρή αξιοποίηση τοπικού ανθρώπινου δυναμικού και κοινοτήτων ανοιχτών τεχνολογιών. Αδυναμία ανεξάρτητου ελέγχου ασφαλείας λόγω κλειστού κώδικα, εξάρτηση από τον πάροχο για τον εντοπισμό και τη διόρθωση ευπαθειών, και περιορισμένη δυνατότητα επιθεώρησης αλγορίθμων που επηρεάζουν δημοκρατικές διαδικασίες και δικαιώματα πολιτών.

-Οι αγορές ψηφιακών υπηρεσιών δεν παράγουν από μόνες τους δίκαιη πρόσβαση, συμμετοχή και κοινή ιδιοκτησία.

-Η χώρα έχει δεσμεύσεις σε επίπεδο ΕΕ (ενεργειακή μετάβαση, open data, open-source, ανοιχτή διακυβέρνηση), οι οποίες απαιτούν ενεργή δημόσια πολιτική.

-Χωρίς δημόσια παρέμβαση, η ψηφιακή μετάβαση θα παραμείνει κεντροποιημένη, κοστοβόρα, εξαρτημένη και αδιαφανής.

-Στις αρχές του 2026, η ευρωπαϊκή στροφή προς τον ανοιχτό κώδικα εντάθηκε σημαντικά σε θεσμικό επίπεδο. H EU Open Source Week συγκέντρωσε υπεύθυνους χάραξης πολιτικής και ηγέτες βιομηχανίας, ενώ το 2026 δημοσιεύτηκε η νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ανοιχτού Κώδικα παράλληλα με τη νομοθετική πρόταση Cloud and AI Development Act. Επίσης, πρωτοβουλίες όπως το EuroStack δημιουργούν αποκεντρωμένα, διαλειτουργικά πλαίσια cloud και edge computing υπό ευρωπαϊκό έλεγχο.

-Η Οδηγία (ΕΕ) 2024/1799 για το δικαίωμα επισκευής ενσωματώθηκε στο ελληνικό δίκαιο με τον ν. 5317/2026, με εφαρμογή των σχετικών διατάξεων από τις 31 Ιουλίου 2026. Το πλαίσιο ενισχύει το δικαίωμα επισκευής συγκεκριμένων κατηγοριών καταναλωτικών αγαθών, ακόμη και εκτός νόμιμης εγγύησης, και περιορίζει τα αδικαιολόγητα εμπόδια που επιβάλλονται μέσω λογισμικού ή υλισμικού. Η δημόσια παρέμβαση χρειάζεται πλέον να εξασφαλίσει την ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων και να τους συνδέσει με μια εθνική πολιτική τεχνολογικής αυτονομίας: πρόσβαση των ανεξάρτητων επισκευαστών στις αναγκαίες πληροφορίες, εργαλεία και ανταλλακτικά, ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας και ανάπτυξη εγχώριων τεχνικών δεξιοτήτων.

-Στο πεδίο της ψηφιακής μετάβασης, η Ελλάδα παρουσιάζει πρόοδο, αλλά εξακολουθεί να υστερεί σε κρίσιμους τομείς. Στον δείκτη DESI 2022 είχε καταταχθεί 25η μεταξύ των 27 κρατών μελών, με συνολική βαθμολογία 38,9/100, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 52,3/100. Σύμφωνα με την έκθεση Ψηφιακής Δεκαετίας 2026, ο δείκτης ψηφιακών δημόσιων υπηρεσιών προς πολίτες αυξήθηκε από 76,7/100 το 2024 σε 79,4/100 το 2025, παραμένοντας κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, που διαμορφώθηκε σε 84,6/100. Η βελτίωση αυτή χρειάζεται να συνδεθεί με την υιοθέτηση ανοιχτών και αποκεντρωμένων λύσεων, ώστε να ενισχυθούν η διαλειτουργικότητα, η διαφάνεια και η τεχνολογική αυτονομία.