Τι πρέπει να κάνουν οι κυβερνήσεις όταν εκτινάσσονται οι τιμές των τροφίμων

Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε ορισμένες από τις πιο ευάλωτες χώρες του κόσμου, το ερώτημα δεν είναι αν θα συμβεί μια κρίση τροφίμων, αλλά πότε

Όταν οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται, οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν άμεση πίεση να αναλάβουν δράση, καθώς η οικονομική προσιτότητα των τροφίμων αποτελεί κατά κύριο λόγο ένα κοινωνικοοικονομικό ζήτημα με σημαντικές επιπτώσεις στην εισοδηματική ανισότητα και τη δημόσια υγεία. Σε πολλές χώρες, η αγορά τροφίμων αντιπροσωπεύει μερικές φορές περισσότερο από το ήμισυ των δαπανών μιας οικογένειας.

Το ΔΝΤ διατυπώνει τον προβληματισμό που υπάρχει σε πολλές κυβερνήσεις εάν θα πρέπει να επιδοτήσουν τις τιμές, να διανέμουν τρόφιμα απευθείας ή να παρέχουν κουπόνια για να συμβάλουν στην άμβλυνση των επιπτώσεων.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα έχει σημασία, διότι η επιλογή του λανθασμένου μέσου μπορεί να οδηγήσει σε σπατάλη των σπάνιων πόρων, χωρίς να προστατεύονται οι πιο ευάλωτοι.

Τα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν μεγαλύτερο μερίδιο των δαπανών στις χώρες με χαμηλό εισόδημα                               Ανεπτυγμένες οικονομίες – Αναδυόμενες οικονομίες – Αναπτυσσόμενες χώρες με χαμηλό εισόδημα

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή νωρίτερα φέτος, οι τιμές ορισμένων λιπασμάτων αυξήθηκαν κατά σχεδόν 50%. Αν και οι τιμές έχουν πλέον ομαλοποιηθεί, η αύξηση συνέπεσε με την περίοδο σποράς σε πολλές χώρες. Επειδή οι αγρότες επιβάρυναν υψηλότερα κόστη παραγωγής, οι επιπτώσεις στις αποδόσεις των καλλιεργειών, στα αγροτικά εισοδήματα και στις τιμές των τροφίμων θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές κατά τη διάρκεια της τρέχουσας συγκομιδής.

Μια νέα έκδοση του ΔΝΤ εξετάζει αυτή την πρόκληση και παρέχει πρακτικές οδηγίες για τις κυβερνήσεις που επιλέγουν να χρησιμοποιήσουν προγράμματα επισιτιστικής βοήθειας. Όταν οι τιμές των τροφίμων εκτοξεύονται, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να θέσουν τέσσερα βασικά ερωτήματα για να καθορίσουν το είδος της βοήθειας:

Συνολικά, αυτά τα ερωτήματα παρέχουν μια απλή διαδικασία λήψης αποφάσεων: αξιολόγηση της διαθεσιμότητας, της οικονομικής προσιτότητας, της λειτουργίας της αγοράς και της διοικητικής ικανότητας. Ο συνδυασμός αυτών των κρίσιμων ζητημάτων συχνά παραβλέπεται στην πράξη, ιδίως σε καταστάσεις κρίσης, όταν η ταχύτητα υπερισχύει της επιμέλειας στη χάραξη πολιτικής. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι κυβερνήσεις καταλήγουν μερικές φορές να εφαρμόζουν δαπανηρά και κακώς στοχευμένα μέτρα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι είναι απαραίτητο.

Όταν ξεσπά μια κρίση, οι επιδοτήσεις τιμών αποτελούν συχνά την πρώτη αντίδραση. Μπορούν να εφαρμοστούν γρήγορα και απαιτούν περιορισμένη διοικητική ικανότητα στόχευσης, οπότε είναι ελκυστικές όταν η ταχύτητα είναι κρίσιμη. Ωστόσο, αποτελούν επίσης ένα δαπανηρό μέσο, το οποίο συχνά ωφελεί τα πλουσιότερα νοικοκυριά που καταναλώνουν περισσότερο και είναι λιγότερο ευαίσθητα στις τιμές.

Το ΔΝΤ συνιστά ότι οι επιδοτήσεις τιμών θα πρέπει ιδανικά να αποφεύγονται και, εάν χρησιμοποιηθούν, να είναι κατ’ εξαίρεση, προσωρινές, διαφανείς και αυστηρά περιορισμένες. Οι χώρες θα πρέπει να επιτρέπουν στις εγχώριες τιμές να αντανακλούν το διεθνές κόστος, προστατεύοντας παράλληλα τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις βιώσιμες μικρές επιχειρήσεις με προσωρινά, στοχευμένα και εξατομικευμένα δημοσιονομικά μέτρα.