Ψηφιακή κάρτα εργασίας και ελληνικό καλοκαίρι: αποκαλυπτικές μαρτυρίες εργαζομένων στον τουρισμό

Κάποια ανήκουν στη λίστα των γνωστών μεθοδεύσεων, που προϋπήρχαν της ψηφιακής κάρτας: εργαζόμενοι που προσποιούνται τους πελάτες όταν έρχεται ο επιθεωρητής· σερβιτόροι σε beach bar που αφήνουν τον δίσκο και βουτάνε στη θάλασσα ή αράζουν σε ξαπλώστρες, ως δήθεν λουόμενοι. Κάποια ανήκουν εμπίπτουν στην κατηγορία του γκραν γκινιόλ, όπως η καταγγελία για υπαλλήλους ξυλουργείου, που ο εργοδότης τούς ανάγκασε να κρυφτούν σε φέρετρα ή σε μονάδα τροφίμων, που τους έκρυψαν σε ψυκτικό θάλαμο.

Όλα τα παραπάνω μας τραβούν για ελάχιστο χρόνο την προσοχή, καθώς σκρολάρουμε σε έναν ψηφιακό ωκεανό ειδήσεων, διεκδικώντας όχι τα 15 λεπτά δημοσιότητας, αλλά έστω τα 15 δευτερόλεπτα που χρειάζεται ένα κλικ.

Καθώς η εργοδοτική παραβατικότητα θεωρείται δεδομένη και διαδεδομένη (σχεδόν ο ένας στους τέσσερις ελέγχους εντοπίζει παραβάσεις), μόνο οι πιο ακραίες περιπτώσεις κατορθώνουν να σπάσουν το φράγμα της αδιαφορίας.

Βοηθάει αν υπάρχoυν και οπτικοακουστικά ντοκουμέντα, όπως ο σερβιτόρος σε beach bar  στη Ρόδο  που τσαλαβουτά σχεδόν μέχρι το λαιμό στη θάλασσα για να σερβίρει πελάτες. Το συγκεκριμένο στιγμιότυπο προκάλεσε αίσθηση όταν δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2023 και οδήγησε σε υπουργική παρέμβαση. Φέτος επαναλήφθηκε σαν φάρσα, στο νησί της Πάρου, με τον ιδιοκτήτη της επιχείρησης να υποστηρίζει ότι ήταν απλώς ένα αστείο μεταξύ εργαζομένων. Του χρόνου δεν θα μας κάνει καν εντύπωση, μπορεί να διαφημιστεί και ως έξτρα υπηρεσία για vip πελάτες – αν δεν γίνεται ήδη.

Πίσω από τους πιασάρικους τίτλους, για φέρετρα, ψυγεία και σερβιτόρους – γοργόνες, η μεγάλη εικόνα είναι πιο πεζή αλλά και πιο σύνθετη. Για τους εποχικά εργαζόμενους στη βιομηχανία του τουρισμού, η υπερεργασία μέχρι εξάντλησης είναι θεσμοθετημένη κανονικότητα και όχι εξαίρεση, αφού προβλέπεται δια νόμου. Τα 12ωρα – 7ήμερα, είναι το τίμημα που αναγκάζονται να πληρώσουν οι νέοι και λιγότεροι νέοι που δουλεύουν σεζόν, με αντάλλαγμα ένα μεροκάματο που μπορεί να ακούγεται ικανοποιητικό, αλλά αν το διαιρέσεις με τις ώρες εργασίας δεν είαι πολύ περισσότερο από τον βασικό μισθό.

Όσο για τις παραβάσεις που εντοπίζονται και τιμωρούνται με κυρώσεις, δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Η μεγάλη εικόνα διαφεύγει από τα ραντάρ της Επιθεώρησης Εργασίας, που εδώ και τέσσερα χρόνια λειτουργεί ως Ανεξάρτητη Αρχή, από πρώην αυτοτελής υπηρεσία του υπουργείου Εργασίας.

Η ψηφιακή κάρτα εργασίας είναι μεν ένα εργαλείο, που όταν εφαρμόζεται σωστά φέρνει στο φως αδήλωτη εργασία και κρυμμένες υπερωρίες. Όμως η καταστρατήγησή της είναι συστηματική σε πλήθος επιχειρήσεων, όπως αποκαλύπτουν οι καταγγελίες που φτάνουν καθημερινά στα σωματεία. Το in παρουσιάζει ανωνυμοποιημένες μαρτυρίες, που συγκέντρωσε και επεξεργάστηκε ο Σύλλογος Ιδιωτικών Υπαλλήλων. Οι καταγγελίες περιλαμβάνονται σε εκτενή έρευνα – report για την ψηφιακή κάρτα εργασίας, μαζί με παρατηρήσεις και συμπεράσματα.

Εργαζόμενος σε ξενοδοχείο εμφανιζόταν να εργάζεται σε δύο χωριστές βάρδιες. Στο ενδιάμεσο διάστημα παρέμενε στις εγκαταστάσεις ή πολύ κοντά, δεχόταν τηλεφωνήματα και καλούνταν να επιστρέψει νωρίτερα όταν υπήρχε έκτακτη άφιξη. Το διάστημα καταγραφόταν ως ανάπαυση, αλλά ο εργαζόμενος δεν μπορούσε να διαθέσει ελεύθερα τον χρόνο του. Βρισκόταν σε καθεστώς διαρκούς ετοιμότητας.

Εργαζόμενοι σε τουριστική επιχείρηση περιγράφουν ότι στέλεχος είχε συγκεντρώσει φωτογραφίες ή αντίγραφα προσωπικών κωδικών QR. Οι σημάνσεις μπορούσαν να γίνονται χωρίς ο εργαζόμενος να βρίσκεται μπροστά στη συσκευή ή σε ώρα διαφορετική από την πραγματική προσέλευση και αποχώρηση. Η άρνηση παραχώρησης του κωδικού συνδεόταν με φόβο για λιγότερες βάρδιες ή μη ανανέωση της σύμβασης. Η προσωπική σήμανση μετατρεπόταν έτσι σε εργαλείο που έλεγχε η ίδια η επιχείρηση.

Εργαζόμενη σε κατάστημα γρήγορης εστίασης αναφέρει ότι το πρόγραμμα εμφάνιζε κανονικό διάλειμμα. Τις ώρες αιχμής, όμως, έτρωγε όρθια πίσω από τον πάγκο, παρακολουθούσε ηλεκτρονικές παραγγελίες, απαντούσε στο τηλέφωνο και κάλυπτε το ταμείο. Το διάλειμμα υπήρχε ως χρονική εγγραφή, όχι ως πραγματική αποδέσμευση από την εργασία.