Ψηφιακός μετασχηματισμός και παραγωγικότητα: ποιος θα καρπωθεί τα κέρδη από την επανάσταση των υπηρεσιών;

Το 2023, οι οικονομολόγοι του Πανεπιστημίου του Σικάγο, Chang-Tai Hsieh και Esteban Rossi-Hansberg, δημοσίευσαν μια μελέτη που ανέτρεπε τα παραδοσιακά οικονομικά δόγματα. Όπως απέδειξαν, ο τομέας των υπηρεσιών στις Ηνωμένες Πολιτείες υφίσταται έναν ριζικό μετασχηματισμό.

Τα νούμερα είναι συντριπτικά, σημειώνει το Social Europe. Αν και ένα μέρος αυτής της ανόδου δεν καταγράφεται καν στις επίσημες στατιστικές, τα διαθέσιμα στοιχεία προκαλούν ίλιγγο: Μεταξύ 2000 και 2024, η παραγωγικότητα της εργασίας στις ΗΠΑ αυξανόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό 3% στην εστίαση, 2,1% στα καταλύματα, 2,9% στο λιανικό εμπόριο και 4,4% στο χονδρεμπόριο. Στον αντίποδα, η μεταποίηση —το άλλοτε ιερό δισκοπότηρο της ανάπτυξης— έχει βαλτώσει, καταγράφοντας πενιχρή ετήσια αύξηση της τάξης του 0,2%.

Το τέλος του βιομηχανικού μονόδρομου αναδεικνύει τις υπηρεσίες ως νέα ατμομηχανή ανάπτυξης αλλά και εκμετάλλευσης

Δεδομένου ότι σήμερα οι υπηρεσίες κυριαρχούν στην οικονομική δραστηριότητα και απορροφούν τον κύριο όγκο του εργατικού δυναμικού, η αύξηση της παραγωγικότητάς τους αποτελεί την απόλυτη αναγκαία —αν και όχι ικανή— συνθήκη για να μετατραπούν οι κακοπληρωμένες, επισφαλείς δουλειές σε ποιοτικές θέσεις εργασίας, θεμελιώνοντας μια πιο συμπεριληπτική ευημερία.

Αυτή η επανάσταση δεν περιορίζεται στον ανεπτυγμένο κόσμο. Έχει ήδη εξαπλωθεί στις αναπτυσσόμενες χώρες, δίνοντας νέα τροπή στη συζήτηση για το εάν η παραδοσιακή εκβιομηχάνιση μπορεί ακόμη να λειτουργήσει ως μοχλός ανάπτυξης.

Μέχρι σήμερα, όταν οι οικονομολόγοι μιλούσαν για ανάπτυξη μέσω των υπηρεσιών, εστίαζαν σχεδόν αποκλειστικά σε εμπορεύσιμες δραστηριότητες υψηλής εξειδίκευσης, όπως η πληροφορική και οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Όμως αυτοί οι κλάδοι, από τη φύση τους, απορροφούν ένα ελάχιστο ποσοστό του εργατικού δυναμικού.

Στην Ινδία, για παράδειγμα, η ανάπτυξη δεν καθοδηγείται μόνο από τους αποφοίτους των ελίτ ινστιτούτων τεχνολογίας. Η συντριπτική, λιγότερο εκπαιδευμένη πλειοψηφία του εργατικού δυναμικού επωφελείται κυρίως από την επέκταση των καταναλωτικών υπηρεσιών στις τοπικές αγορές.

Σήμερα, ωστόσο, αυτός ο ισχυρισμός καταρρέει. Οι παγκόσμιες αλυσίδες αξίας στη μεταποίηση είναι οργανωμένες με τέτοιο τρόπο που τα οφέλη για την τοπική οικονομία είναι ελάχιστα, καθώς ο κύριος όγκος του κεφαλαίου και των πρώτων υλών απλώς εισάγεται, αφήνοντας μηδαμινή εγχώρια προστιθέμενη αξία.

Ψηφιακός μετασχηματισμός και παραγωγικότητα εγείρουν το ερώτημα για το ποιος θα καρπωθεί τα κέρδη από την επανάσταση των υπηρεσιών

Αντίθετα, οι εκσυγχρονισμένες υπηρεσίες δημιουργούν τεράστιες ευκαιρίες διασύνδεσης. Στην Κολομβία, αλυσίδες εκπτωτικών σούπερ μάρκετ όπως η D1 και η Ara βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε εγχώριους προμηθευτές (private label). Συνεργαζόμενες με εκατοντάδες τοπικούς παραγωγούς τροφίμων, τους προσφέρουν τα οφέλη της οικονομίας κλίμακας, αναβαθμίζοντας την τεχνολογία στη συσκευασία και τις αλυσίδες ψύξης.