Ελεγκτικό συνέδριο: με απευθείας ανάθεση σε ιδιώτες το 90% των εσωτερικών ελέγχων στο δημόσιο

Η νέα έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τα Συστήματα Εσωτερικού Ελέγχου (ΣΕΕ) στους Φορείς του Δημοσίου (ΦΤΔ), δυστυχώς επιβεβαιώνει πανηγυρικά τη γενικευμένη αίσθηση ελλείμματος διαφάνειας. Αν και η σύσταση Μονάδων Εσωτερικού Ελέγχου είναι νομική υποχρέωση των δημόσιων οργανισμών (με τον Ν.4795/20021), στην πράξη έχει καταλήξει σε πάρτι απευθείας αναθέσεων, σε μια χούφτα εξωτερικούς ιδιώτες συνεργάτες.

Η συντριπτική πλειονότητα των φορέων (90%) ανέθεσε τα σχετικά έργα, μέσω της διαδικασίας της απευθείας ανάθεσης. Περίπου το 16% των φορέων δεν αιτιολόγησαν επαρκώς τους λόγους που οδήγησαν στην επιλογή αυτή. Από πλευράς αξίας των συμβάσεων το 85% (περίπου 7,6 εκατ. ευρώ) της συνολικής αξίας των 8,9 εκατ. ευρώ ανατέθηκε με απευθείας ανάθεση, ενώ το 65,5% του πλήθους και της αξίας των συμβάσεων συγκεντρώθηκε στους οκτώ πρώτους αναδόχους, οι οποίοι έχουν αναλάβει έργα σε όλη την επικράτεια.

Επίσης έχουν αυξηθεί οι οργανισμοί που συντάσσουν Εκθέσεις Εσωτερικού Ελέγχου και τις διαβιβάζουν στους αρμόδιους φορείς (Ελεγκτικό Συνέδριο, Γενική Γραμματεία Δημοσίων Εσόδων, Εθνική Αρχή Διαφάνειας). Το 2024 μόνο το 20% συνέτασσε εκθέσεις, τώρα το κάνει το 50%.

Κάπου εδώ σταματάνε οι καλές ειδήσεις και αρχίζουν οι κακές. Πίσω από την επιφανειακή βελτίωση, κρύβεται προχειρότητα και προσποίηση. Μόλις το 19% των δημόσιων φορέων  διαθέτει λειτουργικά ολοκληρωμένο σύστημα εσωτερικού ελέγχου.

Ως ολοκληρωμένο θεωρείται ένα σύστημα που έχει επαρκή χαρτογράφηση διαδικασιών, κινδύνων και δικλίδων, σε ποσοστό άνω του 50%. Επίσης οφείλει να διαθέτει στελεχωμένη Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου ή έστω πλήρη ανάθεση της λειτουργίας του εσωτερικού ελέγχου σε εξωτερικό συνεργάτη.

Για να λειτουργήσει ένα σύστημα ελέγχου, πρέπει πρώτα ο φορέας να έχει καταγράψει τις διαδικασίες του: ποιος εγκρίνει δαπάνες, πώς γίνονται οι προμήθειες, ποιος είναι υπεύθυνος για τι. Χωρίς αυτό, ο έλεγχος δεν υφίσταται, αφού  δεν ξέρεις καν τι υπάρχει να ελεγχθεί.

Το 68% των φορέων έχει καταγράψει λιγότερες από τις μισές διαδικασίες του. Μόνο το 9,4% έχει κάνει πλήρη καταγραφή. Εξαιρετικά ανησυχητικό είναι ότι οι φορείς της Κεντρικής Διοίκησης εμφανίζουν τις χειρότερες επιδόσεις. Αντιθέτως πανεπιστήμια και νοσοκομεία έχουν τα υψηλότερα ποσοστά ολοκληρωμένης καταγραφής.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι το 43% των φορέων που έχουν έστω  κάποιες καταγεγραμμένες διαδικασίες, δεν μπορεί να πει αν αυτές εφαρμόζονται στην πράξη. Η αιτία γι’αυτό το αλαλούμ, είναι ότι πολλοί οργανισμοί απλώς αντέγραψαν έτοιμα κείμενα, από γενικά πρότυπα ή υποδείγματα άλλων φορέων. Δεν μπήκαν καν στον κόπο να προσαρμόσουν τα κείμενα στις δικές τους ανάγκες. Πρόκειται για την κλασική μέθοδο copy/ paste, όπως αναγνωρίζει ρητά το Ελεγκτικό Συνέδριο.

Ο νόμος απαιτεί από κάθε φορέα να δημιουργήσει Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου. Το 55% το έχει κάνει — τουλάχιστον στα χαρτιά. Το πρόβλημα είναι ότι το 32% αυτών των μονάδων δεν έχει κανέναν υπάλληλο. Υπάρχει το γραφείο στο οργανόγραμμα, αλλά κανείς δεν κάθεται μέσα.

Όπου υπάρχει προσωπικό, δεν μένει για πολύ. Μέσα στο 2025, έφυγαν οι 70 από τους 260 υπαλλήλους που υπηρετούσαν σε αυτές τις μονάδες — σχεδόν 1 στους 4. Οι περισσότερες μεταθέσεις έγιναν με αποφάσεις της διοίκησης, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση. Το ερώτημα που προκύπτει είναι εύλογο: γιατί οι διοικήσεις βιάζονται να απομακρύνουν τους εσωτερικούς ελεγκτές;