Κληρονομικό δίκαιο: δίχτυ προστασίας για περιουσίες όσων κληρονόμησαν χρέη

Δεύτερη ευκαιρία σε όσους κληρονόμους δεν πρόλαβαν εμπρόθεσμα να κάνουν αποδοχή κληρονομιάς με το ευεργέτημα της απογραφής δίνεται με μεταβατική διάταξη που περιλαμβάνεται στο νέο κληρονομικό δίκαιο, απλώνοντας ένα δίχτυ προστασίας με διάρκεια έξι μηνών, ώστε να μην κινδυνεύσουν οι περιουσίες προσώπων που κληρονόμησαν μόνο χρέη.

Ετσι, όσοι κληρονόμησαν από πρόσωπο που απεβίωσε μέχρι τις 22 Μαΐου 2026 (ημέρα δημοσίευσης του νόμου) και δεν πρόλαβαν να κινήσουν εγκαίρως τη διαδικασία απογραφής, αποκτούν τώρα μία δεύτερη ευκαιρία και μέχρι τις 22 Νοεμβρίου 2026 μπορούν να ζητήσουν δικαστικά τον διορισμό επιμελητή και πραγματογνωμόνων ώστε να γίνει απογραφή της κληρονομίας.

Τι προβλέπεται στον νόμο γι’ αυτές τις περιπτώσεις; Κληρονόμος προσώπου, το οποίο έχει αποβιώσει μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος, και δεν είχε δηλώσει εμπρόθεσμα ότι αποδέχεται την κληρονομία με το ευεργέτημα της απογραφής, μπορεί μέσα σε έξι μήνες από τη δημοσίευσή του να ζητήσει τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για τη διενέργεια απογραφής της κληρονομίας, εφόσον κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης δεν είχε επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της ατομικής περιουσίας του και δεν συνέτρεχε λόγος έκπτωσης από το ευεργέτημα.

Αυτό πρακτικά σημαίνει πως όσοι δεν πρόλαβαν να κάνουν χρήση του συγκεκριμένου ευεργετήματος τους δίνεται με βάση συγκεκριμένη μεταβατική διάταξη η δυνατότητα να το αξιοποιήσουν με καταληκτικό χρονικό ορίζοντα την 22α Νοεμβρίου 2026, οπότε και συμπληρώνεται το εξάμηνο από τη δημοσίευση του νόμου.

Σκοπός είναι ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του κληρονομικού δικαίου στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες. Στόχος είναι να περιοριστούν οι δικαστικές διαμάχες μεταξύ των κληρονόμων και να ενισχυθεί η ασφάλεια των συναλλαγών.

Οι ιδιόγραφες διαθήκες παραμένουν σε ισχύ, αλλά με αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας. Αν παρουσιαστούν για δημοσίευση μετά την πάροδο δύο ετών από τον θάνατο του διαθέτη, η κήρυξή τους ως κυρίας γίνεται υποχρεωτικά. Σε περιπτώσεις που ο κληρονόμος δεν είναι στενός συγγενής, θα απαιτείται γραφολογική πραγματογνωμοσύνη, ενώ το ελληνικό Δημόσιο θα καλείται υποχρεωτικά στη διαδικασία.

Η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν. Από τη χρονολογία πρέπει να προκύπτουν η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Ψευδής, εσφαλμένη ή ελλιπής χρονολογία δεν επάγεται μόνη της ακυρότητα της ιδιόγραφης διαθήκης. Απλές προσθήκες σε περιθώριο ή σε υστερόγραφο υπογράφονται από τον διαθέτη, διαφορετικά θεωρούνται σαν να μην έχουν γραφεί. Διαγραφές, παρεγγραφές, ξύσματα ή άλλα τέτοια εξωτερικά ελαττώματα περιγράφονται από τον συμβολαιογράφο που δημοσίευσε τη διαθήκη και μπορούν να επιφέρουν ολικά ή μερικά την ακυρότητα της διαθήκης.

4. Τι προβλέπεται για τις διαθήκες που συντάσσονται σε νοσοκομεία ή μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων;

Ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία καταρτίζεται από πρόσωπα που περιθάλπονται σε φορείς παροχής υπηρεσιών υγείας ή κοινωνικής φροντίδας κατά τη διάρκεια της περίθαλψής τους ή εντός τριών μηνών από τη διακοπή της για οποιονδήποτε λόγο, είναι άκυρη κατά το μέρος που με αυτήν εγκαθίστανται κληρονόμοι νομικά ή φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τους φορείς αυτούς καθώς και συγγενείς. Εξαιρούνται μόνο οι περιπτώσεις όπου ο κληρονόμος είναι συγγενής εξ αδιαθέτου.

Ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσιεύθηκε και κηρύχθηκε κυρία τεκμαίρεται γνήσια, αν επί πέντε έτη από τη δημοσίευσή της δεν αμφισβητήθηκε η γνησιότητά της σε δίκη ανάμεσα σε πρόσωπα που αντλούν δικαιώματα από αυτήν ή που βλάπτονται από την ύπαρξή της.