Ο μύθος της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας: πώς οι εταιρικοί κολοσσοί έγιναν τράπεζες εις βάρος των εργαζομένων

Σε ολόκληρο τον αναπτυγμένο κόσμο, από τις πολυτελείς αίθουσες συνεδριάσεων των Βρυξελλών μέχρι τους αυστηρούς διαδρόμους εξουσίας στην Ουάσιγκτον, κυριαρχεί ένα γνώριμο, επίμονο και εξαιρετικά ανησυχητικό αφήγημα. Πολιτικοί ηγέτες, τεχνοκράτες, κεντρικοί τραπεζίτες και κορυφαίοι παράγοντες του επιχειρηματικού κόσμου προειδοποιούν αδιάκοπα ότι οι σύγχρονες οικονομίες έχουν χάσει την ανταγωνιστικότητά τους.

Η εξήγηση που προσφέρουν, συνήθως με περισπούδαστο ύφος, είναι σχεδόν πανομοιότυπη σε κάθε περίπτωση: οι μισθοί παραμένουν υπερβολικά υψηλοί, το κόστος εργασίας είναι δυσβάσταχτο για το κεφάλαιο και το ρυθμιστικό πλαίσιο κρίνεται υπερβολικά ασφυκτικό.

Η εμμονή στη συρρίκνωση του εργατικού κόστους καταστρέφει συστηματικά την παραγωγικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρηματικών κολοσσών

Η θεραπεία που προτείνεται ως μονόδρομος για την έξοδο από την οικονομική στασιμότητα είναι η περαιτέρω υποτίμηση της εργασίας, η ελαστικοποίηση των σχέσεων απασχόλησης και η σαρωτική απορρύθμιση της αγοράς.

Διαβεβαιώνουν, μάλιστα, ότι εάν γίνει η εργασία ακόμα πιο φθηνή και χαλαρώσουν οι κανόνες, οι ιδιωτικές επενδύσεις θα επιστρέψουν μαζικά, φέρνοντας μαζί τους την πολυπόθητη ανάπτυξη και την ευημερία.

Αυτή η διάγνωση, ωστόσο, απέχει παρασάγγας από την πραγματικότητα. Σε ένα εξαιρετικά διεισδυτικό άρθρο που δημοσιεύεται στο δίκτυο Social Europe, η διακεκριμένη οικονομολόγος Μαριάνα Μαζουκάτο αποδομεί πλήρως το κυρίαρχο νεοφιλελεύθερο αφήγημα.

Βασιζόμενη σε μια νέα, εκτεταμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη μελέτη που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Ευρωπαϊκής Συνομοσπονδίας Συνδικάτων (ETUC), η ερευνητική της ομάδα ακολούθησε τη διαδρομή του χρήματος για να ελέγξει αυτήν ακριβώς την υπόθεση.

Ανέλυσαν εξονυχιστικά τα οικονομικά αρχεία των 300 μεγαλύτερων εισηγμένων, μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών της Ευρώπης σε βάθος 25ετίας. Τα ευρήματα που προέκυψαν είναι καταπέλτης. Εδώ και δύο ολόκληρες δεκαετίες, το κεφάλαιο παραμένει άφθονο και εξαιρετικά φθηνό, ενώ τα εταιρικά κέρδη καταγράφουν ιστορικά ρεκόρ.

Παρόλα αυτά, οι παραγωγικές επενδύσεις, η παραγωγικότητα και οι πραγματικοί μισθοί βρίσκονται σε απόλυτη στασιμότητα. Το συμπέρασμα είναι αμείλικτο: το πραγματικό εμπόδιο στην οικονομική ανάπτυξη δεν ήταν ποτέ η τιμή της εργασίας, αλλά ο στρεβλός τρόπος με τον οποίο κατανέμεται και αξιοποιείται το διαθέσιμο κεφάλαιο.

Η έρευνα αναδεικνύει με ανατριχιαστική λεπτομέρεια τον μηχανισμό μέσω του οποίου οι μεγάλες επιχειρήσεις καταφέρνουν να διατηρούν εξαιρετικά υγιή περιθώρια κέρδους για τους μετόχους τους, την ίδια ακριβώς στιγμή που οι πραγματικές, παραγωγικές τους δραστηριότητες συρρικνώνονται δραματικά. Οι εταιρικοί κολοσσοί της Ευρώπης κερδίζουν πλέον τα προς το ζην λειτουργώντας ολοένα και περισσότερο ως οιονεί χρηματοπιστωτικοί δρώντες, γυρίζοντας την πλάτη στην πραγματική παραγωγή. Συλλέγουν τεράστια ποσά από τόκους ομολόγων, κρατικών χρεογράφων και χρηματιστηριακών παραγώγων, εισπράττουν θηριώδη μερίσματα και, όλως παραδόξως, λειτουργούν πλέον ως πιστωτές, δανείζοντας τους ίδιους τους πελάτες τους. Έχουν υποκαταστήσει, δηλαδή, τον ρόλο των τραπεζών, αντί να επικεντρώνονται στον φυσικό τους ρόλο ως παραγωγοί αγαθών, τεχνολογίας και υπηρεσιών.