Πώς αντιμετώπισε η ευρώπη την ενεργειακή κρίση - γιατί η ελλάδα επέλεξε το fuel pass

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις Εαρινές Προβλέψεις 2026 αφιερώνει ειδική ενότητα στις πολιτικές αντιμετώπισης του νέου ενεργειακού σοκ που προκάλεσε η κρίση στη Μέση Ανατολή και ουσιαστικά καταγράφει μια σημαντική μεταστροφή σε σχέση με το 2022 καθώς υπάρχει λιγότερος δημοσιονομικός χώρος, μικρότερα πακέτα στήριξης και μεγαλύτερη έμφαση σε στοχευμένες παρεμβάσεις.

Tο 75% των μέτρων που έχουν ληφθεί στην Ευρώπη παραμένει μη στοχευμένο, κυρίως μέσω μειώσεων φόρων στα καύσιμα και άλλων παρεμβάσεων στις τιμές.

Η διαφορά αποτυπώνεται ήδη στους αριθμούς. Σύμφωνα με την Κομισιόν, τα μέτρα που έχουν ανακοινώσει έως τώρα τα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση της νέας ενεργειακής κρίσης φτάνουν τα 14,5 δισ. ευρώ, δηλαδή μόλις 0,07% του ΑΕΠ της ΕΕ το 2026. Ακόμη και αν παραταθούν μέχρι το τέλος του έτους, το κόστος υπολογίζεται στο 0,2% του ΑΕΠ. Το 2022, αντίθετα, το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των μέτρων είχε φτάσει το 1,2% του ΑΕΠ, ενώ συνολικά την περίοδο 2022-2024 άγγιξε το 2,2% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ.

Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η Ευρώπη μπαίνει στη νέα κρίση από διαφορετική αφετηρία. Το 2022 υπήρχε ακόμη ανάκαμψη μετά την πανδημία, χαμηλά επιτόκια και ενεργοποιημένη η Γενική Ρήτρα Διαφυγής. Σήμερα, οι συνθήκες χρηματοδότησης είναι αυστηρότερες, τα κράτη έχουν μπροστά τους αμυντικές δαπάνες, επενδύσεις για ανταγωνιστικότητα και πράσινη μετάβαση, ενώ ο δημοσιονομικός χώρος έχει περιοριστεί.

Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι η ίδια η έκθεση καταγράφει πως το 75% των μέτρων που έχουν ληφθεί στην Ευρώπη παραμένει μη στοχευμένο, κυρίως μέσω μειώσεων φόρων στα καύσιμα και άλλων παρεμβάσεων στις τιμές. Και εδώ ακριβώς έρχεται η ελληνική διαφοροποίηση.

Η Ελλάδα, τόσο στην προηγούμενη κρίση όσο και σε αυτή δεν επέλεξε τη λύση της μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, αλλά κινήθηκε με στοχευμένες ενισχύσεις τύπου Fuel Pass και επιδοτήσεις στην αντλία.

Ο λόγος ήταν όπως εξηγούν από τη κυβέρνηση τόσο δημοσιονομικός και με μεγαλύτερο όφελος για τον καταναλωτή . Στο πετρέλαιο κίνησης ο ΕΦΚ βρίσκεται στα 41 λεπτά ανά λίτρο, ενώ το ελάχιστο ευρωπαϊκό επίπεδο είναι 33 λεπτά, αφήνοντας περιθώριο παρέμβασης μόλις 8 λεπτών ανά λίτρο. Αντίθετα, μέσω των επιδοτήσεων η ενίσχυση μπορούσε να φτάσει περίπου τα 20 λεπτά στην αντλία μαζί με τον ΦΠΑ, ενώ μέσω Fuel Pass η συνολική ελάφρυνση μεταφραζόταν περίπου σε 36 λεπτά ανά λίτρο μέσης κατανάλωσης, με υψηλότερη ενίσχυση στα νησιά.

Έτσι, το βασικό μήνυμα των Εαρινών Προβλέψεων δεν είναι μόνο ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει ένα νέο ενεργειακό σοκ. Είναι ότι το 2026 δεν είναι 2022 καθώς τα περιθώρια είναι μικρότερα, οι παρεμβάσεις πιο περιορισμένες και η συζήτηση μετατοπίζεται από τις οριζόντιες επιδοτήσεις προς τη στόχευση και την ενεργειακή μετάβαση.