Πώς η κλιματική κρίση αλλάζει τον αγροτικό χάρτη

Μια νέα δύσκολη πραγματικότητα συνθέτει η κλιματική αλλαγή για την ευρωπαϊκή γεωργία με τις προβλέψεις να προδιαγράφουν ένα δυσοίωνο μέλλον για την παραγωγή και τους αγρότες.

Ήδη οι συνέπειες είναι ορατές, ιδιαίτερα για τις χώρες της Νότιας Ευρώπης όπως η Ελλάδα. Ξηρασίες, καύσωνες, υποβάθμιση βοσκοτόπων, μείωση αποδόσεων και αυξανόμενο κόστος παραγωγής συνθέτουν την εικόνα για τον πρωτογενή τομέα. Σύμφωνα με τις προβλέψεις επιστημονικών οργανισμών και της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), οι πιέσεις αυτές αναμένεται να ενταθούν σημαντικά έως τα μέσα και το τέλος του 21ου αιώνα.

Για κάθε βαθμό αύξησης της θερμοκρασίας πάνω από τα ιστορικά επίπεδα, οι αποδόσεις σιταριού και αραβοσίτου μπορεί να μειωθούν από 3% έως 10%

Οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις και τη θερμοκρασία επηρεάζουν άμεσα τους υδάτινους πόρους καθώς και τη ροή και την ποιότητα των επιφανειακών υδάτινων συστημάτων, με τους υγροτόπους να  είναι ιδιαίτερα ευάλωτοι σε αυτές τις αλλαγές. Το IPCC (Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή) προβλέπει καλοκαιρινά ελλείμματα νερού, τα οποία θα μπορούσαν να καταστήσουν ορισμένες καλλιέργειες ακόμη και μη βιώσιμες χωρίς συστηματική άρδευση. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη στις μεσογειακές χώρες, όπου τα καλοκαιρινά ελλείμματα νερού γίνονται ολοένα συχνότερα.

Οι επιπτώσεις αναμένεται να επηρεάσουν αισθητά τις αποδόσεις βασικών καλλιεργειών. Μελέτες εκτιμούν ότι για κάθε βαθμό αύξησης της θερμοκρασίας πάνω από τα ιστορικά επίπεδα, οι αποδόσεις σιταριού και αραβοσίτου μπορεί να μειωθούν από 3% έως 10%. Παράλληλα, η αυξημένη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ενδέχεται να μειώσει την περιεκτικότητα των σπόρων σε πρωτεΐνες και θρεπτικά συστατικά, επηρεάζοντας όχι μόνο την παραγωγή αλλά και την ποιότητα των τροφίμων.

Αντίστοιχα, το χειμώνα, οι αυξημένες βροχοπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν περίσσεια ποσότητα νερού, οδηγώντας σε καταπόνηση λόγω υπερχείλισης/κορεσμού του εδάφους με νερό και σε μειώσεις των αποδόσεων ανάλογες με εκείνες που προκαλούνται από τις καλοκαιρινές ξηρασίες.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο κύκλος παραγωγής των καλλιεργειών θα υποστεί σημαντικές αλλοιώσεις. Η αύξηση των θερμοκρασιών μπορεί να συντομεύσει τις περιόδους ανάπτυξης των φυτών, οδηγώντας σε μειωμένη συσσώρευση βιομάζας και χαμηλότερες αποδόσεις.

Επιπλέον, ορισμένες καλλιέργειες που βασίζονται στις χαμηλές χειμερινές θερμοκρασίες για την εαρινοποίηση ενδέχεται να χάσουν τις βέλτιστες κλιματικές συνθήκες που απαιτούνται για τον κύκλο ανθοφορίας τους, όπως έχει παρατηρηθεί σε ορισμένα οπωροφόρα δέντρα.

Ωστόσο, η επιμήκυνση της καλλιεργητικής περιόδου ενδέχεται να επιτρέψει πολλαπλούς κύκλους καλλιέργειας ετησίως σε ορισμένες περιοχές. Συνολικά, αναμένεται μια μετατόπιση των ζωνών καλλιέργειας προς τον βορρά, η οποία θα μπορούσε να παρουσιάσει νέες ευκαιρίες, αλλά εις βάρος της μειωμένης συνολικής παραγωγικότητας στη Νότια Ευρώπη.

Η κλιματική αλλαγή όμως δεν περιορίζεται μόνο στις καλλιέργειες. Οι αυξημένες θερμοκρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωση παρασίτων και ασθενειών σε περιοχές όπου μέχρι πρόσφατα δεν εμφανίζονταν. Οι Ευρωπαίοι παραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με συχνότερες και σοβαρότερες προσβολές, γεγονός που αυξάνει το κόστος φυτοπροστασίας και ενισχύει την αβεβαιότητα στον αγροτικό τομέα.