Πώς θα ξεφύγει η ευρώπη από την οικονομική παγίδα του τραμπ;

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτό είναι κάτι περισσότερο από μια ακόμη εμπορική διαμάχη. Η ΕΕ σχεδιάστηκε αρχικά ως μια κοινή αγορά που προέκυψε από μια τελωνειακή ένωση και η δέσμευση για ανοιχτές αγορές και ένα πολυμερές εμπορικό σύστημα βασισμένο σε κανόνες είναι βαθιά ενσωματωμένη στο DNA της. Επομένως, η ξαφνική στροφή του σημαντικότερου εταίρου της προς τη μονομερή προσέγγιση πλήττει τόσο το οικονομικό μοντέλο όσο και την πολιτική ταυτότητα της Ένωσης.

Η πρόκληση επιδεινώνεται από μια δεύτερη διαρθρωτική αλλαγή: το σταδιακό κλείσιμο της κινεζικής αγοράς. Η ανανεωμένη έμφαση της Κίνας στην εγχώρια παραγωγή και την τεχνολογική αυτοδυναμία έχει μειώσει τις ευκαιρίες για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς. Ταυτόχρονα, η ασθενής εγχώρια ζήτηση ενθαρρύνει τους Κινέζους κατασκευαστές να εξάγουν σε μαζική κλίμακα, αυξάνοντας την ανταγωνιστική πίεση στους Ευρωπαίους παραγωγούς σε τρίτες αγορές. Έτσι, η Ευρώπη βρίσκεται στριμωγμένη ανάμεσα σε δύο οικονομικές υπερδυνάμεις που ακολουθούν ολοένα και πιο μερκαντιλιστικές στρατηγικές.

Στην πραγματικότητα, ο αντίκτυπος της πολιτικής του Τραμπ υπερβαίνει τους δασμούς. Τα μη δασμολογικά εμπόδια – όπως οι περίπλοκες και υπερβολικές απαιτήσεις τεκμηρίωσης – έχουν δημιουργήσει μεγάλα εμπόδια, ιδίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Για πολλούς εξαγωγείς, η αβεβαιότητα και το κόστος συμμόρφωσης είναι τόσο επιζήμια όσο και οι ίδιοι οι δασμοί.

Εν ολίγοις, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει απλώς μια εμπορική σύγκρουση. αντιμετωπίζει ένα πιο συναλλακτικό και καταναγκαστικό διεθνές περιβάλλον. Η πρόσβαση στην αγορά θα παραχωρηθεί ως αντάλλαγμα για παραχωρήσεις στο εμπόριο ή σε άλλους τομείς πολιτικής και θα είναι πιο ασταθής από ό,τι στο παρελθόν.

Η αρχική απάντηση της Ευρώπης στην κλιμάκωση του Τραμπ ήταν επιφυλακτική, ακόμη και διστακτική. Το ένστικτο αντανακλούσε θεσμικούς περιορισμούς και την επιθυμία να αποφευχθεί περαιτέρω ένταση, αλλά αποδείχθηκε επίσης δαπανηρό. Η ΕΕ κατέληξε να υπογράψει μια μονόπλευρη εμπορική συμφωνία και ο Τραμπ συνέχισε την επιθετική του πολιτική – σε ένα σημείο, μάλιστα, απαιτούσε την προσάρτηση της Γροιλανδίας. Ένα βασικό δίδαγμα είναι ότι η ΕΕ πρέπει να παραμείνει ξεκάθαρη και στρατηγική.

Η Ευρώπη πρέπει να αποφύγει τα τυφλά αντίποινα. Οι δασμοί είναι ένα αμβλύ εργαλείο και συχνά αποτυγχάνουν, αυξάνοντας το κόστος για τους εγχώριους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις. Ένα σπιράλ αμοιβαίου προστατευτισμού θα έβλαπτε την οικονομία της ίδιας της Ευρώπης. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει την παθητικότητα. Τα αντίποινα πρέπει να είναι στοχευμένα, εστιασμένα σε πολιτικά ευαίσθητους τομείς στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου δημιουργούν μόχλευση χωρίς υπερβολική παράπλευρη ζημία. Η αυξανόμενη προθυμία της ΕΕ να εξετάσει μέσα όπως το εργαλείο κατά του καταναγκασμού δείχνει προς τη σωστή κατεύθυνση, όπως αναφέρεται ανάλυση του γερμανικού Ινστιτούτο Μακροοικονομικής Πολιτικής του Ιδρύματος Hans-Boeckler-Stiftung στο Social Europe.

Πέρα από τις άμεσες εμπορικές τακτικές, το βαθύτερο καθήκον είναι να μειωθούν τα διαρθρωτικά τρωτά σημεία της Ευρώπης. Η διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων είναι ένα προφανές βήμα. Η πρόσφατη πρόοδος στις συμφωνίες με τη Mercosur και την Ινδία – παρά τις σοβαρές αντιρρήσεις – δείχνει ότι η Ευρώπη αρχίζει να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Ωστόσο, αυτές οι αγορές είναι πολύ μικρές για να αντικαταστήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Κίνα. Η εμπορική διαφοροποίηση είναι απαραίτητη, αλλά όχι επαρκής.

Πιο θεμελιωδώς, η Ευρώπη πρέπει να απομακρύνει τον κίνδυνο από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό σημαίνει μείωση της εξάρτησης σε κρίσιμους τομείς όπου οι οικονομικοί δεσμοί μπορούν να εργαλειοποιηθούν. Η ενέργεια είναι το κύριο παράδειγμα: η δέσμευση για εισαγωγές μεγάλης κλίμακας υγροποιημένου φυσικού αερίου των ΗΠΑ στο πλαίσιο της συμφωνίας Turnberry υπογραμμίζει τον κίνδυνο νέων εξαρτήσεων. Η διαφοροποίηση των προμηθευτών και η επέκταση της εγχώριας ικανότητας ανανεώσιμων πηγών ενέργειας είναι επομένως απαραίτητη.

Η αποδέσμευση κινδύνου πρέπει να επεκταθεί και στην ασφάλεια. Εφόσον ο Τραμπ εκμεταλλεύεται συστηματικά τη στρατιωτική εξάρτηση της Ευρώπης από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να ασκήσει πίεση, η Ευρώπη χρειάζεται την ικανότητα να εγγυηθεί τη δική της ασφάλεια. Η ενίσχυση των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων δεν είναι επομένως μόνο γεωπολιτική αναγκαιότητα αλλά και οικονομική, καθώς μειώνει την έκθεση σε πολιτική πίεση.

Στο εσωτερικό, η ισχυρότερη εγχώρια ζήτηση μπορεί να βοηθήσει στην εξισορρόπηση του αναπτυξιακού μοντέλου της Ευρώπης. Για πάρα πολύ καιρό, χώρες όπως η Γερμανία βασίζονταν υπερβολικά στις εξαγωγές. Μια στροφή προς τις επενδύσεις και την κατανάλωση θα έκανε την οικονομία πιο ανθεκτική σε εξωτερικούς κραδασμούς.