Πώς το ιράν εργαλειοποίησε τα στενά του ορμούζ – γιατί θα είναι δύσκολο να ανοίξουν

Η περιοχή της Μέσης Ανατολής είναι αυτή που παράγει το περισσότερο πετρέλαιο στον κόσμο, και το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής πρέπει να διαπλεύσει με δεξαμενόπλοια τα Στενά του Ορμούζ.

Από τη στιγμή που η κυκλοφορία στη θαλάσσια οδό έχει σχεδόν σταματήσει -τη στιγμή της έναρξης του πολέμου που εξαπέλυσαν ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου- η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα νέο πληθωριστικό σοκ και πυροδοτήθηκε αλυσιδωτή αντίδραση διαταραχών μια σειρά από κλάδους διαφορετικούς μεταξύ τους, από τη μία άκρη του πλανήτη στην άλλη.

Με περισσότερα από 200 μεγάλα δεξαμενόπλοια να παραμένουν ακινητοποιημένα στον Κόλπο, οι χώρες της περιοχής έχουν διακόψει το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής πετρελαίου, καθώς δεν υπάρχει πλέον χώρος στις δεξαμενές.

Ακόμη και αν οι ΗΠΑ και το Ιράν καταλήξουν τελικά σε συμφωνία για την απεμπλοκή των στενών, καθόλου βέβαιο δεν είναι ότι θα αποκατασταθεί πλήρως η ελεύθερη ναυσιπλοΐα, όπως επισημαίνει το Bloomberg σε ανάλυσή του. Και αυτό με δεδομένο ότι η Τεχεράνη έχει διαμηνύσει την πρόθεσή της να χρησιμοποιήσει τον de facto έλεγχό της επί του Ορμούζ όχι μόνο για να ενισχύσει τη θέση της στις ειρηνευτικές συνομιλίες, αλλά και ως μόνιμο στοιχείο του διπλωματικού της οπλοστασίου, κάτι το οποίο καθόλου ευχάριστα δεν ηχεί στα αυτιά των διαπραγματευτών τηξς άλλης πλευράς.

Μετά το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου, η ιρανική κυβέρνηση προειδοποίησε ότι θα επετίθετο σε πλοία που εισέρχονταν στα στενά χωρίς την άδειά της, με αποτέλεσμα ο μέσος αριθμός των ημερήσιων διελεύσεων πλοίων να μειωθεί σε λιγότερα από 10, από περίπου 135 σε καιρό ειρήνης.

Το Ιράν επέτρεψε σε ορισμένα πλοία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που μετέφεραν το δικό του πετρέλαιο, να διασχίσουν τη θαλάσσια οδό μέσω ενός διαδρόμου που ακολουθεί την ιρανική ακτή, μερικές φορές ζητώντας πληρωμές που έφταναν τα 2 εκατομμύρια δολάρια. Ετσι, ενώ τα φορτία από άλλους εξαγωγείς της περιοχής είχαν μειωθεί κατά περισσότερο από 95% μέχρι τα μέσα Μαρτίου, οι αποστολές ιρανικού πετρελαίου είχαν μειωθεί μόνο ελαφρώς σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, όπως αναφέρεται στοιχεία της εταιρείας πληροφοριών Kpler.

Οι αντιμαχόμενες πλευρές ανακοίνωσαν κατάπαυση του πυρός στις αρχές Απριλίου. Ωστόσο, οι πλοιοκτήτες δήλωσαν ότι η κατάσταση στο Ορμούζ δεν άλλαξε ως αποτέλεσμα αυτού, με το Ιράν να ανακοινώνει στη ναυτιλιακή κίνηση ότι εξακολουθεί να απαιτείται η άδειά του για να διέλθουν τον θάλασσιο διάδρομο.

Οι διελεύσεις που είχαν εγκριθεί από το Ιράν μειώθηκαν κατακόρυφα μετά την επιβολή από τις ΗΠΑ δικού τους αποκλεισμού στα ιρανικά πλοία που χρησιμοποιούσαν τη θαλάσσια οδό από τις 13 Απριλίου. Το Ιράν κήρυξε τα στενά ξανά ανοιχτά στις 17 Απριλίου, για να το κλείσει πάλι λίγες ώρες αργότερα, αφού οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να χαλαρώσουν τη δική τους απαγόρευση ναυσιπλοΐας.

Αυτό εξαρτάται από το πόσο σύντομα θα καταλήξουν οι ΗΠΑ και το Ιράν σε κάποια μακροπρόθεσμη συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου και τη δεσμευτική δήλωση άρσης της απειλής για την εμπορική ναυτιλία. Το βέβαιο είναι ότι και οι δύο πλευρές υφίστανται πιέσεις για την επίτευξη συμφωνίας, οι οποίες θα εντείνονταο όσο οι οικονομικές ζημίες συνεχίζουν να αυξάνονται. Ωστόσο, για την ώρα φαίνεται σαν ένας πόλεμος νεύρων, που η κάθε πλευρά δοκιμάζει τις αντοχές του αντιπάλου της. Και μένει να φανεί πόση αναστάτωση είναι διατεθειμένη να ανεχτεί η κάθε πλευρά.

Οι αναλυτές, σύμφωνα με το Bloomberg, θεωρούν απίθανο μια ειρηνευτική συμφωνία να οδηγήσει σε άμεση επανέναρξη της κανονικής κυκλοφορίας πλοίων στα στενά. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο εφόσον πειστούν ότι η επαναλειτουργία θα είναι μόνιμη. Εάν αυτό δεν γίνει, οι πλοιοκτήτες θα είναι πιθανότατα πολύ πιο πρόθυμοι να απομακρύνουν τα ακινητοποιημένα πλοία τους από τον Περσικό Κόλπο παρά να στείλουν καινούργια που ενδέχεται να εγκλωβιστούν στη συνέχεια αν η θαλάσσια οδός κλείσει ξανά.