Δουλειά χωρίς (ευρωπαϊκά) σύνορα: τι σημαίνει το νέο ψηφιακό διαβατήριο εργαζομένων

Η ιδέα για ένα κοινό ψηφιακό διαβατήριο που θα εξασφαλίζει τους εργαζόμενους ενιαία ασφαλιστικά και επαγγελματικά δικαιώματα σε όποια χώρα της Ευρώπης και αν δουλεύουν, κυοφορείται από το 2021, όταν ξεκίνησε  η πρώτη πιλοτική εφαρμογή του σε 14 χώρες.

Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και η εκτελεστική αντιπρόεδρος για θέματα εργασίας Ροξάνα Μινζάτου παρουσιάζουν το ESSPASS ως εργαλείο ενδυνάμωσης των εργαζομένων. Όμως μια πιο προσεκτική ματιά στους ισχύοντες ευρωπαϊκούς κανονισμούς, δείχνει ότι εκείνοι που διευκολύνονται πρωτίστως είναι οι εργοδότες. Καταρχάς το πιστοποιητικό PD Α1 δεν διασφαλίζει ασφαλιστικά ή συνταξιοδοτικά δικαιώματα για τους αποσπασμένους εργαζόμενους στη χώρα διαμονής. Απλώς επιβεβαιώνει ότι ο εργοδότης τους πληρώνει ασφαλιστικές εισφορές στη χώρα καταγωγής. Μόνο μετά από δύο χρόνια εργασίας εκτός έδρας μπορεί ο εργαζόμενος να αιτηθεί μεταφορά των ασφαλιστικών δικαιωμάτων του στη χώρα διαμονής.

Ο στόχος είναι να μειωθούν τα εμπόδια στην κινητικότητα, να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στις διασυνοριακές αγορές εργασίας. Η χρονική στιγμή δεν είναι τυχαία, καθώς η Ευρώπη αντιμετωπίζει επίμονες ελλείψεις δεξιοτήτων και δημογραφικές πιέσεις που καθιστούν την καλύτερη αξιοποίηση του υπάρχοντος εργατικού δυναμικού οικονομική αναγκαιότητα.

Συνολικά, η νέα δέσμη μέτρων εκτιμάται ότι μπορεί να αποφέρει οικονομικά οφέλη περίπου 6 δισεκατομμυρίων ευρώ έως το 2040.  Το 2024, περίπου 14 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ διέμεναν σε διαφορετικό κράτος μέλος από τη χώρα καταγωγής τους, εκ των οποίων πάνω από 10 εκατομμύρια βρίσκονταν σε ηλικία εργασίας, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 3,9% του ενεργού πληθυσμού της Ένωσης. Παράλληλα, άλλα 3,64 εκατομμύρια εργάζονταν σε άλλη χώρα με καθεστώς απόσπασης. Ταυτόχρονα, το 18% των συμμετεχόντων σε πρόσφατο Ευρωβαρόμετρο δήλωσε ότι θα ήθελε να εργαστεί σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα, ένα ποσοστό που δείχνει πόσο μεγαλύτερο θα μπορούσε να είναι το δυναμικό της κινητικότητας αν εξέλειπαν τα σημερινά εμπόδια.

Για επαγγελματικά προσόντα που έχουν αποκτηθεί εκτός ΕΕ, η σημερινή κατάσταση είναι ακόμη πιο δυσχερής, με τον μέσο χρόνο αναγνώρισης να φτάνει τους 14 μήνες. Η πρόταση προβλέπει τη μείωσή του σε τέσσερις μήνες, μαζί με μείωση κατά 50% του διοικητικού κόστους για τους εργοδότες. Η Επιτροπή ενέκρινε επίσης το πρώτο κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο κατάρτισης, το οποίο θα επιτρέπει την αυτόματη αναγνώριση των προσόντων των φυσιοθεραπευτών, μια εξέλιξη που πιθανότατα θα αποτελέσει πρότυπο για ανάλογες ρυθμίσεις σε άλλα επαγγέλματα στο μέλλον.