Η πληθυσμιακή πυραμίδα αλλάζει - λιγότερες γεννήσεις, αύξηση ηλικιωμένων και στροφή σε νέες μορφές οικογένειας

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο δραματικές δημογραφικές αλλαγές σε παγκόσμια κλίμακα. Το ζήτημα αυτό δεν αποτελεί απλώς μια εγχώρια ιδιαιτερότητα, αλλά εντάσσεται στις παγκόσμιας εμβέλειας τάσεις που θα καθορίσουν την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας τις επόμενες δεκαετίες.

Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή δημογραφική κρίση που χαρακτηρίζεται από τη δραματική συρρίκνωση και τη γήρανση του πληθυσμού της. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, ο συνολικός αριθμός των κατοίκων θα μειωθεί κατακόρυφα τις επόμενες δεκαετίες, ενώ η πληθυσμιακή πυραμίδα ανατρέπεται πλήρως λόγω της χαμηλής γονιμότητας και της αύξησης του προσδόκιμου ζωής. Το παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο μετασχηματίζεται ραγδαία.

Μαζί με την κλιματική αλλαγή, την τεχνητή νοημοσύνη, τον γεωπολιτικό κατακερματισμό, την αστικοποίηση και την αύξηση των χρεών, η δημογραφική μετάβαση προμηνύει βαθιές κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις από τις οποίες καμία χώρα ή κοινωνία δεν θα μείνει ανεπηρέαστη.

Τα στοιχεία που παραθέτει η UBS για τη χώρα μας σκιαγραφούν ένα ζοφερό τοπίο για τις επόμενες γενιές. Συγκεκριμένα, προβλέπεται μείωση του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδας κατά 13% έως το 2050, ενώ η πτώση αυτή διευρύνεται δραματικά στο 36% έως το 2100.

Η φθίνουσα πορεία του πληθυσμού μοιάζει αναπόφευκτη με το ευνοϊκό σενάριο να τοποθετεί τον πληθυσμό της Ελλάδας στα επίπεδα των 8,45 εκατομμυρίων, ενώ το δυσμενές σενάριο προβλέπει 7,95 εκατομμύρια κατοίκους, μέγεθος που αντιστοιχεί στα επίπεδα της πρώτης μεταπολεμικής δεκαετίας.

Επιπλέον, σημαντικό ρόλο στην καθοδική αυτή πορεία παίζει η ανατροπή του μεταναστευτικού ισοζυγίου.

Όπως επεσήμανε ο καθηγητής και διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρων Κοτζαμάνης, μιλώντας στο 2ο Financial Planning Forum, οι βασικές δημογραφικές αλλαγές είναι πλέον ορατές και πολυδιάστατες.

Η μόνη ηλικιακή ομάδα που αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα 30 χρόνια είναι οι ηλικιωμένοι, με μια αύξηση της τάξης των 700.000 ατόμων. Στον αντίποδα, ο ενεργός και παραγωγικός πληθυσμός θα συρρικνωθεί κατά περίπου 2,7 εκατομμύρια άτομα.

Η δημογραφική κρίση συνοδεύεται από σαρωτικές αλλαγές στον κοινωνικό ιστό και στον τρόπο ζωής των πολιτών. Οι γάμοι ακολουθούν πτωτική πορεία, ενώ την ίδια στιγμή αυξάνονται τα σύμφωνα συμβίωσης αλλά και τα διαζύγια. Το παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο μετασχηματίζεται, καθώς όλο και περισσότερα ζευγάρια επιλέγουν να παραμείνουν άτεκνα.

Οι συνέπειες αυτής της πληθυσμιακής γήρανσης ασκούν τεράστιες πιέσεις στα συστήματα κοινωνικής πρόνοιας, συνταξιοδότησης και υγείας. Τα συστήματα αυτά είχαν σχεδιαστεί και θεμελιωθεί σε μια ιστορική περίοδο πληθυσμιακής μεγέθυνσης, με αποτέλεσμα σήμερα να αντιμετωπίζουν δομικές προκλήσεις, καθώς η αναλογία των ηλικιωμένων προς τους νέους παραγωγικής ηλικίας μεταβάλλεται με ραγδαίους ρυθμούς.