Μπορεί να παραλύσουν οι πτήσεις παγκοσμίως; το σενάριο της ενεργειακής κρίσης

Τι θα συμβεί στις πτήσεις αν εξαντληθεί το πετρέλαιο παγκοσμίως; Λοιπόν, προφανώς θα ακυρωθούν. Το ερώτημα μοιάζει υποθετικό, αλλά δεν είναι αβάσιμο.

Η ιστορία της πολιτικής αεροπορίας δεν έχει γνωρίσει ποτέ μια παγκόσμια διακοπή πτήσεων λόγω έλλειψης καυσίμων. Οι μεγαλύτερες κρίσεις του 21ου αιώνα –η πανδημία, το ηφαίστειο της Ισλανδίας το 2010 που έκλεισε τον ευρωπαϊκό εναέριο χώρο για οκτώ ημέρες και κόστισε δισεκατομμύρια– προήλθαν από εξωγενείς παράγοντες, όχι από την ενεργειακή επάρκεια.

Tο να εξαντληθούν κυριολεκτικά τα αποθέματα δεν είναι πιθανό, εντούτοις η αβεβαιότητα, όπως αναφέρει ο Guardian επιστρέφει με διαφορετικούς όρους. Τα Στενά του Ορμούζ, από το οποία διέρχεται περίπου το 41% των καυσίμων της ευρωπαϊκής αεροπορίας, αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς κόμβους στον κόσμο. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι παγκόσμιες αποστολές καυσίμων αεροσκαφών έχουν ήδη υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, κάτω από τα 2,3 εκατ. τόνους σε εβδομαδιαία βάση.

Η παγκόσμια παραγωγή πετρελαίου παραμένει κοντά στα 100 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ μόνο ένα μέρος αυτής της ποσότητας διέρχεται από το Ορμούζ. Επιπλέον, υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές: αγωγοί, λιμάνια στον Ινδικό Ωκεανό και την Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και δυνατότητα αύξησης παραγωγής σε άλλες χώρες. Στην πράξη, μια κρίση θα μπορούσε να μειώσει την προσφορά κατά 5% έως 10% – ποσοστό σημαντικό, αλλά όχι καταστροφικό.

Για τους ταξιδιώτες, η αβεβαιότητα μεταφράζεται σε καθυστερημένες κρατήσεις και διαρκείς διακυμάνσεις τιμών. Η αγορά λειτουργεί πλέον με όρους έντονης μεταβλητότητας: οι τιμές αλλάζουν από εβδομάδα σε εβδομάδα και οι μικρότερες ή λιγότερο κερδοφόρες πτήσεις είναι οι πρώτες που καταργούνται. Το αποτέλεσμα είναι ένα πιο ασταθές και λιγότερο προβλέψιμο ταξιδιωτικό περιβάλλον.

Σε μακροοικονομικό επίπεδο, η κρίση αναδεικνύει την έντονη διασύνδεση των ενεργειακών αγορών. Ακόμη και χώρες με επάρκεια παραγωγής δεν προστατεύονται από τις αυξήσεις τιμών, καθώς το πετρέλαιο είναι παγκοσμιοποιημένο αγαθό. Ένα φορτίο μπορεί να αλλάξει προορισμό εν πλω, εάν κάποιος άλλος αγοραστής προσφέρει υψηλότερη τιμή. Έτσι, η πίεση μεταφέρεται άμεσα σε όλες τις αγορές.

Παράλληλα, η κρίση δεν επηρεάζει όλες τις χώρες το ίδιο. Ορισμένες είναι πιο εκτεθειμένες λόγω εξάρτησης από συγκεκριμένες διαδρομές ή χαμηλών αποθεμάτων. Αυτό δημιουργεί ένα άνισο τοπίο, όπου οι επιπτώσεις κατανέμονται ανομοιόμορφα.

Η Goldman Sachs προειδοποίησε τη Δευτέρα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο ήταν η πιο εκτεθειμένη ευρωπαϊκή χώρα σε ελλείψεις – ένας συνδυασμός του γεγονότος ότι οι εισαγωγές του γίνονται κυρίως μέσω του στενού και των χαμηλών αποθεμάτων του.

Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, αναδύεται και μια πιο μακροπρόθεσμη προοπτική: η επιτάχυνση της μετάβασης σε μια αεροπορία χωρίς ορυκτά καύσιμα. Οι τεχνολογικές λύσεις υπάρχουν, αλλά παραμένουν ακριβές. Τα συνθετικά καύσιμα απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας για την παραγωγή τους, ενώ το υδρογόνο, αν και τεχνικά εφικτό, προϋποθέτει πλήρη αναδιάρθρωση των υποδομών και του στόλου.

Το παράδοξο είναι ότι, χωρίς ισχυρή οικονομική πίεση, η μετάβαση καθυστερεί. Η σημερινή κρίση ενδέχεται να λειτουργήσει ως καταλύτης, επιταχύνοντας επενδύσεις και καινοτομίες που διαφορετικά θα χρειάζονταν δεκαετίες για να υλοποιηθούν.