Έρευνα για τη στεγαστική κρίση: άνθρωποι δίχως σπίτια, σπίτια χωρίς ανθρώπους

Τις τελευταίες ημέρες έγινε ένα μπαράζ παρεμβάσεων για τη στεγαστική κρίση στην Ελλάδα, από επίσημα χείλη και θεσμικούς φορείς. Η πιο πρόσφατη προέρχεται από τον διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας Γιάννη Στουρνάρα, σε συνέδριο στο Ντουμπρόβνικ της Κροατίας.

Το ΔΝΤ δεν πρωτοτυπεί, προτείνοντας ένα πλέγμα παρεμβάσεων, με έμφαση στην απλοποίηση της νομοθεσίας και την ενίσχυση της παραγωγικότητας του κατασκευαστικού κλάδου.

Σε παρόμοια κατεύθυνση κινούνται και οι προτάσεις της Κομισιόν, σε νέα έρευνα για το στεγαστικό, απορρίπτοντας το πλαφόν στα ενοίκια, με το σκεπτικό ότι θα αποθαρρύνει τους επενδυτές.

Ενώ όλοι αναγνωρίζουν ότι η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα έχει φτάσει σε σημείο εκρηκτικής όξυνσης, σπάνια δίνεται ο λόγος σε όσους γνωρίζουν αλλά και βιώνουν το πρόβλημα από πρώτο χέρι. Για τον λόγο αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον η νέα έρευνα του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ -τ.ΟΕΕ τ.ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ), στο πλαίσιο πρόσφατης ημερίδας για το δικαίωμα στην αξιοπρεπή στέγαση. Οι εργαζόμενοι στη σημερινή Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), έχουν συσσωρευμένη πείρα δεκαετιών στα ζητήματα στέγασης, μέσω των Οργανισμών Εργατικής Εστίας και Εργατικής Κατοικίας, που καταργήθηκαν το 2012 με το δεύτερο μνημόνιο.

Η έρευνα, πηγαίνει ένα βήμα πέρα από τη θεωρία της προσφοράς και της ζήτησης. Μιλάει για τον ελέφαντα στο δωμάτιο, την μετατροπή της κατοικίας από ανθρώπινο δικαίωμα σε αντικείμενο κερδοσκοπίας και την απουσία ενός δημόσιου φορέα κοινωνικής στέγασης.

Σε συνέχεια της έρευνας, ο ΠΑΝΣΥΠΟ κατέθεσε τεκμηριωμένη πρόταση για τη σύσταση Δημόσιο Φορέα Στέγασης  και Κοινωνικής Κατοικίας με μορφή Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου, ως αναγκαία θεσμική απάντηση στη στεγαστική κρίση.

Από τότε που καταργήθηκε ο ΟΕΚ, δεν πάρθηκαν ουσιαστικά μέτρα για να καλυφθεί το κενό, από έναν αντίστοιχο, σύγχρονο δημόσιο φορέα, που να συμβαδίζει με τις σημερινές ανάγκες. Επιπλέον αφέθηκε αναξιοποίητο, όλο το περιουσιακό-στεγαστικό απόθεμα του Οργανισμού. Πάνω από 150 κατοικίες – κατασκευασμένες με τις εισφορές των εργαζομένων – παραμένουν κλειστές και αδιάθετες, στο έλεος της φθοράς του χρόνου, αντί να δοθούν σε ανθρώπους που τις έχουν ανάγκη. Ενώ έχει ψηφιστεί από το 2020 σχετικός  νόμος που επιτρέπει τη διάθεση των δημόσιων κατοικιών του τ.ΟΕΚ, δεν έχει γίνει κανένα βήμα σε αυτή την κατεύθυνση.

Το 2025, η Ελλάδα εμφανίζει δείκτη υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης 26,4%, έναντι μέσου όρου 7,7% στην ΕΕ — δηλαδή σχεδόν 3,5 φορές πάνω από την Ευρώπη. Περίπου 1 στους 4 πολίτες δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη. Σε απόλυτους αριθμούς, αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 1.130.000 νοικοκυριά, δηλαδή 2,75 εκατομμύρια άτομα. Για τα φτωχότερα νοικοκυριά η εικόνα είναι ακόμα πιο σκληρή: στο κατώτατο εισοδηματικό πεντημόριο, το 82,1% δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη.

Από το 2007 έως το 2025, οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 77%, ενώ το διαθέσιμο εισόδημα μόλις κατά 14%.

Για την περίοδο 2019–2026, το κόστος στέγασης αυξήθηκε κατά 52,9%, έναντι αύξησης εισοδημάτων 10%–15%. Η αγορά ενοικίων βρίσκεται σε φάση ταχείας ανόδου, με σωρευτική αύξηση 22,9% μόνο την περίοδο 2022–2025. Οι μικρές κατοικίες — που είναι και οι πιο περιζήτητες, καθώς τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά φτάνουν πλέον το 30,7% — έχουν δει αυξήσεις ενοικίων 63% για γκαρσονιέρες και 58% για διαμερίσματα ενός υπνοδωματίου από το 2018.