Τρία στα τέσσερα νοικοκυριά δεν έχουν παιδιά - σε δημογραφικό σταυροδρόμι η ευρώπη - η θέση της ελλάδας

Σε πτωτική πορεία φαίνεται να κινείται ο πληθυσμός της Ευρώπης, η οποία διανύει τις πιο βαθιές μεταβολές της σύγχρονης ιστορίας της στο δημογραφικό. Τα τελευταία στοιχεία δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού, καθώς τρία στα τέσσερα ευρωπαϊκά νοικοκυριά δεν έχουν παιδιά.

Την ίδια ώρα, η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να αλλάξει ριζικά την κοινωνική και οικονομική δομή της Ευρώπης. Σύμφωνα με τις τελευταίες προβλέψεις της Eurostat, μέχρι το 2100 περίπου ένας στους τρεις Ευρωπαίους θα είναι άνω των 65 ετών, γεγονός που θα επιβαρύνει σημαντικά τα συστήματα υγείας, συντάξεων και εργασίας.

Το 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, μόλις το 23,4% των νοικοκυριών στην ΕΕ (47,4 εκατ. από 203,1 εκατ. συνολικά) είχαν παιδιά. Τα περισσότερα από αυτά αφορούσαν σε ζευγάρια με παιδιά (14,7%), ακολουθούν άλλες μορφές νοικοκυριών με παιδιά (5,6%) και μονογονεϊκές οικογένειες (3%). Το υπόλοιπο 76,6% των νοικοκυριών δεν είχε παιδιά: ενήλικες που ζούσαν μόνοι τους (37,5%), ζευγάρια χωρίς παιδιά (24,1%) και λοιπά νοικοκυριά (15,1%).

Το δημογραφικό αντιμετωπίζεται πιο αποτελεσματικά σε χώρες που καταφέρνουν να προσελκύουν σταθερά μετανάστες

Ο πληθυσμός της ΕΕ υπολογίζεται ότι θα μειωθεί κατά περίπου 53 εκατομμύρια ανθρώπους στο τέλος του αιώνα, δεδομένου ότι η χαμηλή γονιμότητα παρατηρείται σε σχεδόν όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και όχι μόνο λόγω προσωπικών επιλογών για μη δημιουργία οικογένειας.

Το χάσμα ανάμεσα στον αριθμό παιδιών που επιθυμούν οι Ευρωπαίοι και αυτόν που τελικά αποκτούν αποδίδεται μεταξύ άλλων στο κόστος στέγασης, στην αστάθεια της αγοράς εργασίας, στην έλλειψη προσιτών δομών φροντίδας και στη γενικότερη οικονομική αβεβαιότητα. Όλα αυτά λειτουργούν ως αντικίνητρα ακόμα και για ζευγάρια που θα ήθελαν δύο ή τρία παιδιά.

Η γενική τάση, παρόλα αυτά, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν χώρες στην Ευρώπη που θα αυξήσουν το πληθυσμό τους. Μέχρι το 2100, το Λουξεμβούργο αναμένει εντυπωσιακή αύξηση άνω του 36%, ενώ η Ισλανδία και η Μάλτα επίσης καταγράφουν ισχυρή άνοδο. Οι μεγαλύτερες μειώσεις προβλέπονται σε χώρες της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης, ενώ μεταξύ των χωρών όπου αναμένεται μείωση άνω του 30% βρίσκεται και η Ελλάδα.

Μεταξύ του 2016 και του 2025, ο αριθμός των μονοπρόσωπων νοικοκυριών χωρίς παιδιά αυξήθηκε κατά 19,2% (από 63,9 εκατομμύρια σε 76,1 εκατομμύρια) και ο αριθμός των νοικοκυριών που αποτελούνται από ζευγάρια χωρίς παιδιά αυξήθηκε κατά 3,3% (από 47,3 εκατομμύρια σε 48,9 εκατομμύρια). Όλες οι άλλες κατηγορίες – ζευγάρια με παιδιά, μονογονεϊκές οικογένειες, πολυμελή νοικοκυριά – κινούνται οριζόντια ή πτωτικά.

Στον αντίποδα, ο αριθμός των νοικοκυριών με ζευγάρια και παιδιά μειώθηκε κατά 6,3% (από 31,9 εκατομμύρια σε 29,9 εκατομμύρια), ενώ οι λοιποί τύποι νοικοκυριών με παιδιά μειώθηκαν κατά 3,5% (από 11,8 εκατομμύρια σε 11,4 εκατομμύρια).

Το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με παιδιά καταγράφηκε στη Σλοβακία (35,4%), την Ιρλανδία (30,8%) και την Κύπρο (28,2%). Στο αντίθετο άκρο βρισκόταν η Φινλανδία (18,2%), η Λιθουανία (18,4%) και η Γερμανία (19,9%).