Όταν η ευελιξία στη δουλειά γίνεται παγίδα - πώς η τηλεργασία υπονομεύει το «δικαίωμα αποσύνδεσης»

Όλο και πιο θολά γίνονται τα όρια ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική ζωή καθώς η τηλεργασία, που επέτρεψε στους εργαζομένους να δουλεύουν από τον χώρο τους στη διάρκεια της πανδημίας και παρέμεινε ως μοντέλο απασχόλησης, αρχίζει να μετατρέπεται σε παγίδα.

Σύμφωνα με προδημοσίευση του Eurofound, ένας στους πέντε εργαζομένους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι διατηρεί επικοινωνία για επαγγελματικούς λόγους εκτός των ωρών εργασίας του αρκετές φορές τον μήνα. Αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 39,4 εκατομμύρια ανθρώπους στην ΕΕ, με βάση τον πληθυσμό των εργαζομένων στα τέλη του 2024.

Η τακτική επικοινωνία εκτός ωρών εργασίας αποτελεί συνέπεια μιας μακροπρόθεσμης μεταμόρφωσης της εργασιακής κουλτούρας, η οποία συντελέστηκε παράλληλα με την αυξανόμενη ψηφιοποίηση. Για σημαντικό αριθμό εργαζομένων, το ωράριο εκτείνεται πέρα από το συμβατικά συμφωνημένο, ενώ ορισμένοι βιώνουν αυτή την κατάσταση τόσο συχνά που είναι σαν να βρίσκονται διαρκώς σε κατάσταση αναμονής.

Η συνεχής διαθεσιμότητα δεν αποτελεί ένα ουδέτερο χαρακτηριστικό της σύγχρονης εργασιακής ζωής, αλλά έχει κόστος σε ψυχική καταπόνηση από τη σύγκρουση μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Η ανάλυση των δεδομένων δείχνει σαφώς ότι η συχνότητα με την οποία ένας εργαζόμενος επικοινωνεί με τη δουλειά εκτός ωραρίου σχετίζεται άμεσα και αναλογικά με τα επίπεδα άγχους του.

Μεταξύ όσων δέχονται επικοινωνία σε καθημερινή βάση, σχεδόν έξι στους δέκα (59%) αναφέρουν ότι βιώνουν άγχος στην εργασία πάντα ή σχεδόν πάντα. Στο αντίθετο άκρο της κλίμακας, μεταξύ όσων δεν επικοινωνούν ποτέ εκτός των ωρών εργασίας, το ποσοστό αυτό μειώνεται στο 17%.

Οι ευέλικτες σχέσεις απασχόλησης – όπως η τηλεργασία – και οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών – smartphones, laptops και λοιπά ψηφιακά εργαλεία – αποτελούν επίσης παράγοντες, αν και λειτουργούν διαφορετικά.

Μεταξύ όσων έχουν ευέλικτο ωράριο έναρξης και λήξης εργασίας, το 64% αναφέρει ότι επικοινωνούν μαζί του εκτός δουλειάς τουλάχιστον περιστασιακά, σε σύγκριση με το 49% όσων έχουν τυπικά ωράρια. Παρόμοιο μοτίβο παρατηρείται και ανάλογα με τον τόπο εργασίας. Επικοινωνία εκτός δουλειάς αναφέρει το 63% όσων δουλεύουν με τηλεργασία, σε σύγκριση με το 48% των όσων εργάζονται αποκλειστικά στο γραφείο. Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι η ευελιξία ως προς το χρόνο ή τον τόπο μπορεί να αυξήσει τις προσδοκίες των εργοδοτών σχετικά με τη διαθεσιμότητα των εργαζομένων.

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η χρήση ψηφιακών εργαλείων. Μεταξύ των εργαζομένων που δεν χρησιμοποιούν ποτέ αυτές τις τεχνολογίες στην εργασία τους, το 59% δηλώνει ότι δεν δέχεται ποτέ επικοινωνία εκτός ωραρίου, σε σύγκριση με το 38% των χρηστών τους.

Ωστόσο, ακόμα και μεταξύ όσων εργάζονται αποκλειστικά στο γραφείο, όσοι χρησιμοποιούν ψηφιακά εργαλεία είναι πιο πιθανό να δέχονται επικοινωνία εκτός ωρών εργασίας σε σύγκριση με τους μη χρήστες. Αυτό υποδηλώνει ότι η ψηφιακή συνδεσιμότητα, και όχι μόνο η τηλεργασία, αποτελεί βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου η διαθεσιμότητα ενός εργαζομένου επεκτείνεται και στον ελεύθερο χρόνο του.

Τα ευρήματα της EWCS δείχνουν επίσης ότι από όλες τις επαγγελματικές ομάδες, το διευθυντικό προσωπικό είναι πιο πιθανό να δέχεται επικοινωνία, ακολουθούμενο από τους εργαζόμενους στον τομέα των υπηρεσιών και των πωλήσεων. Ανά τομέα, η εκπαίδευση και η υγειονομική περίθαλψη καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά.