Η τέλεια καταιγίδα στη γαλλία: όταν η κοινωνική έκρηξη συναντά τη δημοσιονομική κρίση

Η είδηση διέσχισε τις οθόνες των χρηματιστηριακών ταμπλό σαν ηλεκτρικό σοκ: για πρώτη φορά από το 2002 η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου ξεπέρασε το ψυχολογικό και οικονομικό φράγμα του 5%. Αυτό το νούμερο δεν αποτελεί μια απλή αριθμητική διακύμανση στη συνήθη ημερήσια μεταβλητότητα των αγορών. Αντίθετα, συνιστά ένα ηχηρό καμπανάκι κινδύνου που ηχεί στην καρδιά της Ευρώπης (Γαλλία), αποτυπώνοντας την κατάρρευση μιας ολόκληρης περιόδου βεβαιότητας.

Η γαλλική οικονομία αντιμετωπίζει μια πρωτοφανή κρίση: η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου ξεπέρασε το 5% για πρώτη φορά μετά από δύο δεκαετίες. Το δημοσιονομικό έλλειμμα έχει εκτροχιαστεί και το δημόσιο χρέος έχει υπερβεί το 122% του ΑΕΠ. Οι αγορές αντιδρούν με έντονη δυσπιστία. Μαζικές διαμαρτυρίες και απεργίες κατά των μέτρων λιτότητας και της ακρίβειας

Οι διεθνείς αγορές, άλλοτε καθησυχασμένες από το μέγεθος και το κύρος της ευρωπαϊκής χώρας, παύουν πλέον να αντιμετωπίζουν τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης ως ασφαλές καταφύγιο. Η βίαιη αυτή αύξηση στο κόστος δανεισμού δεν είναι η αιτία, αλλά το σύμπτωμα μιας βαθύτερης, πολυεπίπεδης κρίσης, όπου τα συσσωρευμένα δημοσιονομικά αδιέξοδα δεκαετιών συναντούν την κοινωνική οργή που κοχλάζει στους δρόμους των γαλλικών πόλεων.

Η εικόνα στις αγορές ομολόγων γίνεται ακόμη πιο σκοτεινή αν παρατηρήσει κανείς το spread, τη διευρυνόμενη ψαλίδα ανάμεσα στις αποδόσεις των γαλλικών τίτλων και των αντίστοιχων γερμανικών. Τα επίπεδα αυτά φέρνουν στη μνήμη τις πιο εφιαλτικές στιγμές της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας. Το μήνυμα που εκπέμπουν οι επενδυτές προς το Ελιζέ και το υπουργείο Οικονομικών είναι αμείλικτο. Η εποχή του φθηνού δανεισμού έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Για να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν το γαλλικό κράτος, οι αγορές απαιτούν πλέον ένα βαρύ ασφάλιστρο κινδύνου, αντανακλώντας τη βαθιά δυσπιστία τους απέναντι στην ικανότητα της χώρας να τιθασεύσει τα ελλείμματά της.

Πίσω από τη νευρικότητα των επενδυτών κρύβονται τα αμείλικτα θεμελιώδη μεγέθη μιας οικονομίας που πιέζεται στα όριά της. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Γαλλίας έχει εκτροχιαστεί. Ταυτόχρονα, το συνολικό δημόσιο χρέος έχει εκτοξευθεί πάνω από το 122% του ΑΕΠ.

Μόνο για την τρέχουσα χρήση, η Γαλλία καλείται να καταβάλει το αστρονομικό ποσό των 75 δισεκατομμυρίων ευρώ –περίπου το 2,5% του ΑΕΠ της– αποκλειστικά και μόνο για να καλύψει τις τρέχουσες υποχρεώσεις και τις λήξεις ομολόγων. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εικόνα στον ορίζοντα του 2027, όταν η χώρα θα χρειαστεί να αντλήσει από τις αγορές το ποσό-ρεκόρ των 340 δισεκατομμυρίων ευρώ για να ανανεώσει το ληξιπρόθεσμο χρέος της.

Όταν αυτή η κολοσσιαία αναχρηματοδότηση καλείται να πραγματοποιηθεί με επιτόκια που αγγίζουν ή ξεπερνούν το 5%, η οικονομία παγιδεύεται σε έναν καταστροφικό φαύλο κύκλο.

Κάθε νέος γύρος δανεισμού καθίσταται ακριβότερος από τον προηγούμενο, με αποτέλεσμα οι δαπάνες για τόκους να καταβροχθίζουν όλο και μεγαλύτερο μέρος του κρατικού προϋπολογισμού. Αυτά τα κονδύλια, που αφαιρούνται βίαια από τις δημόσιες επενδύσεις, το εθνικό σύστημα υγείας, την παιδεία και τις κοινωνικές υποδομές, εντείνουν τη δημοσιονομική ασφυξία και στερούν από τη χώρα τις παραγωγικές της βάσεις.

Στους δρόμους του Παρισιού, της Λυών και της Μασσαλίας, οι εικόνες των μαζικών διαδηλώσεων, των απεργιακών κινητοποιήσεων και των εύφλεκτων οδοφραγμάτων συνθέτουν το σκηνικό μιας παράλληλης κοινωνικής έκρηξης. Η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών έχει διαβρωθεί από τον πληθωρισμό, ενώ η προοπτική ενός νέου γύρου λιτότητας ενδεχομένως να πυροδοτήσει νέα έκρηξη των πολιτών.

Η γαλλική ηγεσία βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα εφιαλτικό διπλό αδιέξοδο. Από τη μία πλευρά, οι διεθνείς οίκοι και οι αγορές απαιτούν άμεση, γενναία δημοσιονομική εξυγίανση και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, απειλώντας με περαιτέρω εκτίναξη των επιτοκίων αν δεν ληφθούν μέτρα. Από την άλλη πλευρά, η γαλλική κοινωνία απορρίπτει κατηγορηματικά οποιαδήποτε νέα περικοπή δαπανών ή αύξηση φόρων, μετατρέποντας κάθε απόπειρα μεταρρύθμισης σε φυτίλι κοινωνικής αποσταθεροποίησης.