Ατμ: η επόμενη ημέρα και το σενάριο της ενοποίησης

Καθώς ολοένα και περισσότερες τραπεζικές εργασίες έχουν μεταβεί στο ψηφιακό πεδίο, τα ΑΤΜ δέχονται πιέσεις διεθνώς και βλέπουν τον αριθμό τους να μειώνεται. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΚΤ, τα ΑΤΜ στην Ευρωζώνη υπολογίζονταν σε περίπου 248.900, ενώ το 2018 ξεπερνούσαν τα 300.000 μηχανήματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, αρκετές χώρες έχουν προχωρήσει στην εφαρμογή ενός μοντέλου ενοποίησης των ΑΤΜ υπό μία σκέπη. Στην Πορτογαλία, η SIBS (εταιρεία εκκαθάρισης πληρωμών, αντίστοιχη της ΔΙΑΣ ΑΕ) δημιούργησε το 1985 το σύστημα Multibanco, που λειτουργεί έκτοτε τα ΑΤΜ όλων των τραπεζών της Πορτογαλίας (σήμερα υπολογίζονται σε περίπου 13.000). Το Multibanco δεν χρεώνει τον πολίτη για αναλήψεις, πληρωμές λογαριασμών ή μεταφορές χρημάτων, ανεξάρτητα από την τράπεζα που έχει εκδώσει την κάρτα που χρησιμοποιείται. Η μόνη χρέωση αφορά την εκδότρια τράπεζα, την οποία χρεώνει το Multibanco με μια μικρή προμήθεια για την εκκαθάριση της συναλλαγής.

Στη Γαλλία, τέσσερις μεγάλες τράπεζες (Société Générale, BNP Paribas, CIC, Crédit Mutuel) έχουν δημιουργήσει την εταιρεία Cash Services, η οποία θα λειτουργεί τα ΑΤΜ των συμμετεχουσών τραπεζών έως τα τέλη του έτους. Τα μηχανήματα της Cash Services είναι εξελιγμένα ΑΤΜ, από τα οποία οι πελάτες των τραπεζών μπορούν να πραγματοποιούν σχεδόν το σύνολο των καθημερινών τους εργασιών, μειώνοντας περαιτέρω την ανάγκη επίσκεψης στο κατάστημα. Με αυτόν τον τρόπο, οι γαλλικές τράπεζες θέλουν να μειώσουν το υψηλό κόστος συντήρησης των ΑΤΜ τους. Υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός των ΑΤΜ στη Γαλλία μειώθηκε πέρυσι κατά σχεδόν 1.800 και διαμορφώθηκε σε 40.804 στα τέλη του 2025, έναντι 42.573 έναν χρόνο νωρίτερα. Το 2018, υπήρχαν 52.697 ΑΤΜ σε όλη τη χώρα.

Το σενάριο της ενοποίησης του δικτύου έχει συζητηθεί αρκετά και στη χώρα μας, χωρίς ωστόσο να έχει προχωρήσει μέχρι στιγμής. Η πρόταση μπήκε στην ατζέντα των τραπεζών το 2025, μετά την ψήφιση του νόμου που κατήργησε τις χρεώσεις στις αναλήψεις από τραπεζικά ΑΤΜ – στα μηχανήματα των ιδιωτικών εταιρειών τέθηκε πλαφόν 1,50 ευρώ ανά συναλλαγή. Ωστόσο, η ιδέα δεν προχώρησε, καθώς δύο συστημικές τράπεζες δεν συμφώνησαν. Βασικός λόγος είναι ότι έχουν επενδύσει σημαντικά στην επέκταση του δικτύου των ΑΤΜ τους, ειδικά σε περιοχές όπου δεν υπάρχει έντονη τραπεζική παρουσία και η μόνη επαφή των πολιτών με την τράπεζα είναι μέσω του μηχανήματος. Η ενοποίηση των ΑΤΜ υπό μία κοινή ονομασία (όπως η Cash Services στη Γαλλία) θα αποδυνάμωνε επομένως την αναγνωρισιμότητα της κάθε τράπεζας.

Αλλωστε, καθεμιά από τις ελληνικές τράπεζες μοιάζει να ακολουθεί δική της στρατηγική σε ό,τι αφορά τα ΑΤΜ. Η Πειραιώς έχει πουλήσει περισσότερα από 800 off-site ΑΤΜ (εκτός καταστήματος) στην Printec που διαχειρίζεται τα μηχανήματα Cashflex – αυτή ήταν και η κίνηση που έφερε τη νομοθετική παρέμβαση το καλοκαίρι του 2025. Η μετοχική σχέση της Πειραιώς με την Printec, όμως, της απαγορεύει να επιβάλει χρεώσεις στις συναλλαγές.

Από τη μεριά της, η CrediaBank έχει πουλήσει όλα της τα ΑΤΜ (εντός και εκτός καταστήματος) στη Euronet. Ετσι, οι πελάτες της CrediaBank χρησιμοποιούν τα μηχανήματα χωρίς προμήθειες, όμως οι κάτοχοι καρτών άλλων τραπεζών χρεώνονται. Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς και η Alpha Bank επεξεργάζεται το σενάριο πώλησης του δικτύου των off-site μηχανημάτων σε ιδιωτική εταιρεία τον επόμενο χρόνο.

Η Εθνική Τράπεζα και η Eurobank κινούνται σε διαφορετική κατεύθυνση. Η Εθνική έχει προχωρήσει στην αναβάθμιση του λογισμικού σε περίπου 700 ΑΤΜ της, εξελίσσοντας τα μηχανήματα σε ολοκληρωμένους ψηφιακούς κόμβους συναλλαγών, στα πρότυπα του mobile και web banking. Η Eurobank, δε, έχει τονίσει στο παρελθόν ότι δεν υπάρχει σκέψη μείωσης του αριθμού των ΑΤΜ της και δεν πρόκειται να ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση προς αυτήν την κατεύθυνση στο μέλλον.

Η συντήρηση των δικτύων ΑΤΜ κοστίζει ακριβά στις τράπεζες: τα μηχανήματα χρειάζονται συχνές τεχνολογικές αναβαθμίσεις, ενώ το γέμισμά τους με μετρητά είναι μια ακριβή διαδικασία, καθώς τα χαρτονομίσματα μεταφέρονται με χρηματαποστολές που έχουν μεγάλο κόστος λόγω των μέτρων ασφαλείας. Επιπλέον, τα ΑΤΜ χρειάζονται ανανέωση, ενώ σε περιόδους κοινωνικών εντάσεων γίνονται συχνά στόχος βανδαλισμών. Από την άλλη, η ανάγκη για μετρητά στην οικονομία είναι μεγάλη και, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) τα μετρητά είναι το προτιμητέο μέσο πληρωμής για τις ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις και το 99% των επιχειρήσεων τα δέχονται.